Boeken: Een jaar in het donker

Een venster op de wereld

Manifesto

Door het kijken van 250 films in 2018 werd Gerard Hormann een beter mens. In het persoonlijke, vlot geschreven Een jaar in het donker doet hij verslag van zijn ervaringen.

‘Het afgelopen jaar probeerde ik alle films te zien die uitkwamen, zonder me te laten leiden door persoonlijke voorkeuren, recensies van journalisten of tips van vrienden’. Aldus Gerhard Hormann (1961), die vorig jaar 250 films keek: ‘een van mijn gelukkigste en beste jaren ooit’. In 2018 kwamen er zo’n 420 films uit, dus Hormann komt een eind. Dat hij niet alles ziet, heeft grotendeels te maken met zijn aanschaf van een Cineville-pas, waarmee je alleen gratis toegang hebt tot filmhuizen. Dat betekent ook dat Hormann vrij weinig blockbusters zag, met uitzondering van films als Black Panther die werden geprogrammeerd in een van de Rotterdamse bioscopen waar hij met zijn Cineville-pas terecht kan (Cinerama). In het voorwoord schrijft hij: ‘Zo werd de bioscoop een jaar lang mijn venster naar de wereld. Films zijn de filter waarmee ik naar de samenleving kijk en die mijn kijk op de wereld bepalen.’

In Een jaar in het donker krijgt elke maand twee hoofdstukjes, met aan het eind een lijstje welke films hij in de bioscoop zag en wat hij inhaalde op dvd of blu-ray – daarnaast kijkt Hormann ook veel tv-series. Veel van zijn bespiegelingen gaan indirect of in algemene bewoordingen over de films in kwestie. Zoals de behoefte om na afloop de muziek die je in een bepaalde film hoort te willen kopen. Andere gedachten gaan vooral over Hormann zelf, die eerder boeken schreef over het vervroegd aflossen van je hypotheek en hoe je eerder met prepensioen kan en met minder geld toch rond kan komen. Voormalig journalist en thrillerschrijver Hormann (1961) deed beide zelf, waardoor hij op zijn 57ste prinsheerlijk elke week meermalen naar het filmtheater kan. In zekere zin is dit boek een vervolg op zijn eerdere boeken, maar voor wie die niet kent, is Een jaar in het donker ook goed los te lezen. Net als in een film construeer je Hormanns huidige bestaan en vroegere werkzame leven aan de hand van opmerkingen die hij erover maakt.

Hoe verslavend zijn bioscoopbezoek is, blijkt als hij met zijn gezin op vakantie gaat. Iets waar hij totaal geen zin in heeft, al was het maar omdat hij zo een vast patroon doorbreekt. Bovendien is hij bang iets te missen. Eenmaal terug haalt hij meteen tien films in, waarvan zes op één dag – zijn persoonlijke record.

Hormann beoordeelt films niet op esthetische gronden maar vooral als cultureel-maatschappelijk fenomeen. Zo besteedt hij aandacht aan #MeToo, (gender)identiteit en bespeurt hij een trend, met veel films die gaan over euthanasie of het recht op zelfbeschikking. Gelukkig laat hij zich graag verrassen. Hoewel hij er normaal gesproken waarschijnlijk niet heen zou gaan, blijkt Manifesto (met Cate Blanchett in dertien rollen) ‘een meesterwerk’ waar Hormann ‘verbouwereerd’ naar kijkt.

Het boek is weliswaar persoonlijk maar biedt ook de kans jezelf te vergelijken met zijn standpunten over alles wat hij oppert. Interessant is zijn beschuldiging dat scenarist Frank Ketelaar twee scénes uit Hormanns thriller Dubbel bedrog plagieerde in Stille Nacht, een telefilm over de Utrechtse serieverkrachter. Hormann: ‘Mijn toenmalige uitgever zag geen brood in een rechtszaak’. Er zitten wat slordigheden in het vlot geschreven boek. Zo beweert Hormann abusievelijk dat tijdens de Oscarnacht de Golden Globes worden uitgereikt en dat er bij website Rotten Tomatoes recensenten werken – de site beoordeelt recensies als ‘fresh’ of ‘rotten’ maar schrijft ze niet zelf.

Een van zijn conclusies in het afsluitende hoofdstuk is het waard geciteerd te worden: ‘Zo verruimt film op alle manieren je blik, niet alleen doordat je je horizon steeds verder verbreedt maar ook doordat je beseft dat je alles letterlijk van een andere kant kunt bekijken. Als al die films iets teweeg hebben gebracht, dan is het dat ze me geduldiger, begripvoller, nieuwsgieriger en verdraagzamer hebben gemaakt.’

Een jaar in het donker
Gerhard Hormann | Just Publishers, 2019 | 238 pagina’s | €15,00


Boeken Kort

Cinema Egzotik, 2009-2019 | samenstelling en teksten Martin Koolhoven en Ronald Simons | Eye Film­museum, 2019 | 96 pagina’s | €12,50
Na tien jaar valt het doek voor Cinema Egzotik, het programma met double bills van cultfilms dat achtereenvolgens te zien was in het Amsterdamse OT301, De Balie en Eye Filmmuseum. Ruim honderd keer leidden Eye-programmeur Ronald Simons en filmregisseur Martin Koolhoven deze avonden in. In een boekje, een leuk aandenken voor Egzotik-discipelen, zijn nu hun (bewerkte) flyerteksten verzameld, met de fraaie, speciaal voor deze avonden ontworpen affiches van Hajo de Boer ernaast. Daarnaast een inleiding door filmcriticus Gawie Keyser, trouw bezoeker van Cinema Egzotik: ‘[Koolhoven en Simons] braken het geijkte denken in de filmcultuur in Nederland open en lieten zien dat de kunstvorm nooit gebonden kan zijn aan grenzen.’ (…) ‘Dat problematiseerde het idee van een canon’. Tevens een interview met Simons en Koolhoven, een terugblik van Hajo de Boer en Ruud Satijn en wat statistieken. De Dario Argento-double bill met Suspiria en Opera was in april 2017 de best bezochte avond, Bride of Frankenstein en Human Nature de slechtst bezochte.
Eye Filmmuseum gaat verder met Koolhoven, die blijkens een persbericht maandelijks onder de noemer De Keuze van Koolhoven ‘een duik in het cinematografisch verleden neemt’. Met op 21 maart de ‘western der westerns’ Once Upon a Time in the West, die vertoond wordt in een unieke, Italiaans gesproken lange versie van 177 minuten.