Boeken – 26 april 2012

De schepping van Moore

  • Datum 26-04-2012
  • Auteur
  • Deel dit artikel

Michael Moore

De Nederlandse vertaling van Here Comes Trouble is uit, Michael Moore’s ‘anti-autobiografie’. Net als in zijn documentaire oeuvre is subjectiviteit zijn valkuil én zijn troef.

‘Anti-autobiografie’ vermeldt de cover. Een aanwijzing wat dat dan voor genre is, kan worden gevonden in de noot van de auteur: ‘Dit boek bevat korte verhalen die gebaseerd zijn op gebeurtenissen uit mijn leven.’ Verhalen: dat schept de nodige creatieve ruimte. En over de persoon van Michael Moore wordt in dit boek dan ook het meest onthuld door de manier waarop hij die gebeurtenissen tot een verhaal maakt. Dat hij als vijftienjarige jongen van de priesteropleiding werd geschopt vanwege zijn ontregelende gewoonte om overal vragen bij te stellen, verbaast niet. Maar dat hij indertijd uit overtuiging naar het seminarie wilde, maakt duidelijk dat het katholieke gevoel diep zit. En dat verklaart een hoop.
Here comes trouble is namelijk niets minder dan een scheppingsverhaal: via een reeks beslissende momenten in zijn leven worden we getuige gemaakt van de genese van Amerika’s meest besproken documentairemaker. En de meest gehate, zoals blijkt uit de onthutsende epiloog waarmee het boek begint en waarin Moore vertelt wat voor leven hij had, nadat hij zich in zijn Oscarspeech tegen president Bush en de Amerikaanse inval in Irak had gekeerd (geen). De beschrijving van zijn publieke ‘dood’ en zijn uiteindelijke herrijzenis met Fahrenheit 9/11 geeft dit hoofdstuk dan weer een uitgesproken messiaans aura.
De wortels van zijn sterke rechtvaardigheidsgevoel zoekt Moore onder meer bij de grootvader van zijn moeders moeder, een pionier die in zijn eigenzinnige solidariteit met de Indianen als de prefiguratie van zijn achterkleinzoon wordt voorgesteld. Hoe Michael van deze Silas Moore via de vrouwelijke lijn zijn achternaam erfde, blijft een mysterie — maar dat is dan ook wel weer heel katholiek.
De daaropvolgende verhalen illustreren hoe zijn maatschappelijk engagement werd gevormd, aangescherpt of bestendigd door persoonlijke ervaringen, meer of minder nauw verbonden met sociale verschijnselen of politieke gebeurtenissen. Homofobie, neonazisme, de Vietnamoorlog of een aanslag van de Fatah: Michael Moore maakte het mee, en soms van zeer dichtbij. Vooral bij zijn vroege herinneringen — een toevallige ontmoeting met senator Robert Kennedy, of zijn eigen aandeel in de afschaffing van de laatste resten institutioneel racisme in de Verenigde Staten — is zijn weergave vaak een beetje te mooi om waar te zijn. Maar opnieuw: het zijn verhalen.

Bravoure
Het is bij Michael Moore ook nooit helemaal duidelijk waar zijn ideologische gedrevenheid overgaat in pure geldingsdrang. Aan de andere kant dwingt zijn vastberadenheid respect af: want wie neemt er nu de moeite om zich, twee maanden voor het eindexamen middelbare school, verkiesbaar te stellen voor de schoolraad, zodat hij de slecht functionerende rector en zijn sadistische assistent uiteindelijk de laan uit kan sturen? En wie haalt het in zijn hoofd om helemaal naar Duitsland te vliegen en daar op slinkse wijze alle beveiliging te omzeilen, alleen om Reagan een spandoek voor zijn neus te houden tijdens diens bezoek aan een nazi-begraafplaats? Moore’s jaloersmakende drive en bravoure zorgen er namelijk wel voor dat hij vaak iets bereikt wat anderen voor onmogelijk hielden. Ook dat is verbeeldingskracht. Of hij nu films maakt, herrie schopt of boeken schrijft, het doen en laten van Michael Moore is één grote ode aan het scheppend vermogen van ieder gewoon mens.

Sasja Koetsier

Here Comes Trouble | Michael Moore | Vertaling Frans van Delft | 2012, De Arbeiderspers | 352 pagina’s | €21,95
Boeken kort

New Directions in German cinema | Paul Cooke en Chris Homewood (red.) | 2011, I.B. Tauris | €21,50
Na de jaren tachtig was de Duitse cinema een tijdje niet zo populair, maar in het laatste decennium heeft het opeens een vlucht genomen en zijn Duitse films juist zeer succesvol op filmfestivals en bij de Oscaruitreikingen. In dit boek analyseren verschillende auteurs hoe die omslag heeft kunnen plaatsvinden. Ze beschrijven niet alleen de ontwikkelingen in de Duitse cinema sinds het jaar 2000, maar ook de naoorlogse politieke en maatschappelijke veranderingen die de Duitse filmkunst sterk hebben beïnvloed.

Fight Club | Thomas E. Wartenberg (red.) | 2012, Routledge | €22,50
Essaybundel in de serie ‘Philosophers on film’. Fight Club, David Finchers verfilming uit 1999 van de cultroman van Chuck Palahniuk, is volgens de makers van dit boek een van de meest filosofierijke films van de afgelopen tijd. De essays gaan onder meer over zelfrespect, moraal, gender, het probleem van de mannelijke identiteit in de moderne wereld, en de filosofen Plato en Descartes. Het boek is bedoeld voor fans van Fight Club, en voor film- en filosofiestudenten.

Authorship and the Films of David Lynch — Aesthetic Receptions in Contemporary Hollywood | Antony Todd | 2012, I.B. Tauris | €21,50
Een studie over het werk van David Lynch, waarbij de focus ligt op zijn auteurschap. Lynch is niet alleen regisseur, vaak is hij ook producent, scenarist, acteur, componist, vormgever en wandelende reclame voor zijn eigen films. De man is bijzonder eigenzinnig en een voorbeeld voor velen, zozeer dat het woord ‘Lynchiaans’ in het leven is geroepen. Todd onderzoekt in bredere context het belang van ‘auteurs’. Hoe presenteren en verkopen zij hun tegendraadse kunstwerken in een wereld die gericht is op Hollywoodtaferelen en commercie? Wat voegen auteur-filmmakers toe aan het plezier van de hedendaagse bioscoopganger?

Filmfanfare De geschiedenis van de Nederlandse film verbeeld in 51 strips | Dana Linssen en 51 tekenaars | 2012, Oog & Blik/De Bezige Bij | €29,90
Dit boek biedt een overzicht van de Nederlandse film tussen 1919 en 2010, beschreven door Dana Linssen, hoofdredacteur van de Filmkrant. Een aantal regisseurs, onder wie Alex van Warmerdam, gaf aanvankelijk geen toestemming voor de verstripping van hun film, maar ze zullen geen spijt hebben dat ze zich hebben bedacht. 51 striptekenaars, van jonge hond tot gelauwerd, kozen Nederlandse filmklassiekers die ze verbeeldden in één pagina. Het leverde prachtige en zeer uiteenlopende beelden op. Zie ook Boeken Extra.

Samenstelling Claudia Jong | International Theatre & Film Books | Leidseplein 26 | 1017 PT Amsterdam | t 020 6226489 | theatreandfilmbooks.com

Geschreven door