Boeken – 24 maart 2016

Filmmusea overal ter wereld staan de komende jaren voor een aantal cruciale vragen, willen zij het verleden dat zij behoeden en koesteren ook voor de (digitale) toekomst veiligstellen. Dat zijn simpele vragen, zoals: wat is eigenlijk een filmmuseum of een filmarchief? Niet hetzelfde! Juist die basisvragen zijn niet altijd eenvoudig te beantwoorden.
Maar er spelen ook ingewikkelder kwesties, zoals: waarom filmmusea overal ter wereld er nog steeds op staan om 35mm-prints te vertonen, terwijl digitale projectie ‘er toch zoveel beter uitziet’? Natuurlijk wordt er over deze kwesties binnenskamers en in de rest van het filmuniversum tijdens besloten conferenties voor vakbroeders driftig gediscussieerd. Veel komt daarvan niet naar buiten. Het zijn immers zaken die aan de existentie van musea, archieven en curatoren raken.
Daarom is het des te opmerkelijker dat nu juist een van deze musea het voortouw heeft genomen in het uitgebreid en toegankelijk publiceren van deze discussie. Zo open en openhartig dat hij ook voor de leek te volgen is. En zo ruim en diepgaand dat geen enkele professional het gevoel zal hebben dat de conclusies maar weer eens kort door de bocht zijn samengevat en je er alsnog niks mee opschiet.

Contradicties
Film curatorship. Archives, museums and the digital marketplace is een initiatief en uitgave van het Oostenrijkse Filmmuseum in Wenen, dat onder directeurschap van Alexander Horwath sowieso alles behalve een stoffige boel is. De kracht van het boek is dat het zowel document als work in progress is. Het bestaat grotendeels uit een serie gesprekken tussen curatoren Paolo Cherchi Usai, David Francis, Horwath zelf en Michael Loebenstein (en in een enkel geval een e-mailcorrespondentie). Gesprekken met al hun uitwijdingen en contradicties erbij, zoals in hoofdstuk vijf over ‘Presentation and Performance’: PCU: "Een collega had net in Tokyo een 4K digitale projectie van dr. strangelove gezien. En dan heb ik het over een beschaafde cinefiel, en hij zei: ‘Paolo, deze projectie was geweldig. Ik kon het verschil niet zien, en ik denk dat dit het is.’" AH: "Zoiets zag ik altijd wel al aankomen en ik ben er niet echt bang voor geweest, omdat ik van mening ben dat je dit niet moet bediscussiëren in termen van ‘ziet het er beter uit?’. […] Een museum moet zich niet afvragen of ‘iets er in een ander medium beter uitziet’. De echte vraag is of we de noodzaak voelen om een bepaalde technologie en een bepaalde manier van denken in een specifiek medium, namelijk film, te willen overdragen en bewaren voor toekomstige generaties."
Wat volgt is een fundamentele discussie over techniek (ze vragen zich af waarom alleen cinefielen het verwijt van celluloid-fetisjisme krijgen en de discussie in de andere kunstvormen niet zo gevoerd wordt), onderzoek naar de verschillende effecten van filmkijken en digitale projecties op het menselijke lichaam (bij film is er tussen twee filmbeelden altijd een flits van zwart, bij een digitale projectie ontbreken deze ‘rustpunten’) en de verschillen tussen de authenticiteit (en integriteit) van een kunstwerk, en reproduceerbaarheid. Voor wie het misschien nu toch stiekem begint te duizelen: dit zijn allemaal vragen en overwegingen die uiteindelijk iets zeggen over hoe en waar we films bekijken: thuis, op de computer, geript, betaald, op een festival, in een filmclub en wat van die ervaringen en producties in context gebracht moet worden in musea, of bewaard in archieven. En wat bewaar je eigenlijk als je de digitale data van Sony opslaat? Dat zijn vragen die raken aan filmwetenschap en filosofie, en ook dat schuwen de gesprekspartners niet.
Hoe ontvankelijk ze zich openstellen voor de valkuilen van hun eigen vak, blijkt wel uit het slothoofdstuk, dat geheel aan de definitie van curatorschap is gewijd. Eigenlijk is natuurlijk dat hele gesprek de definitie, maar waar zij mee komen is simpel en veelzeggend: "De kunst om de esthetica, geschiedenis en techniek van de cinema te interpreteren door de geselecteerde verzameling, bewaring (‘behoeding’) en documentatie van films en hun tentoonstelling in presentaties in de context van een archief." Let op sleutelwoorden als: interpreteren, geselecteerd, context, de ambiguïteit van de vertaling van het woord ‘preservation’. En dat woordje ‘kunst’ staat er natuurlijk ook niet voor niets. En oordeel dan zelf over de curatoren en (festival)programmeurs in uw omgeving.

Dana Linssen

Film curatorship. Archives, museums, and the digital marketplace
Paolo Cherchi Usai, David Francis, Alexander Horwath, Michael Loebenstein (eds.)
2008, FilmmuseumSynemaPublikationen, 240 p, 20,- euro

It’s not TV. Watching HBO in the post-television era
Marc Leverette
2008, Routledge, 28,50 euro
Betaalstation Home Box Office scoort al sinds 1972, en zeker de afgelopen jaren, met hoogwaardig televisiedrama (the sopranos), dat niet alleen invloed uitoefende in de televisiewereld, maar ook op film. Boek onderzoekt publiek, de opkomst van vergelijkbare zenders en het succes daarvan en de diverse series en films van HBO zelf.

You’ll like this film because you’re in it. The be kind rewind protocol
Michel Gondry
2008, PictureBox, 14,95 euro
Regisseur Gondry lanceerde in het kielzog van zijn eigen film be kind rewind een doe-het-zelf filmstudio in New York, waarin iedere bezoeker zijn of haar eigen film kon samenstellen. In dit boekje een verslag van dat project en een film-maakboek in één.

The Ingmar Bergman archives
Paul Duncan
2008, Taschen, 150,- euro
Kolossaal boek is identiek in opzet aan eerder verschenen deel over Kubrick, plus een DVD met documentair materiaal — ‘The Stanley Kubrick archives’ is opnieuw verkrijgbaar in goedkopere en kleinere editie. Ook bij Taschen: 100 All-time favourite movies, tweedelig fotoboek over honderd topfilms met teksten van Jürgen Müller. Tenslotte twee Taschen-uitgaven met respectievelijk 501 filmsterren en 501 regisseurs, vooral Amerikaans-Engels georiënteerde overzichten met korte levensbeschrijvingen, citaten en foto’s.

Legendary movies Paolo D’Agostini
2008, White Star Publishers, 69,50 euro
‘Have you seen…?’ A personal introduction to 1,000 films
David Thomson
2008, Allen Lane, 35,- euro
Nog meer kolossale filmgeschiedenis vanaf 1914 (cabiria) tot en met 2007 (pirates of the caribbean). Minder plaatjes, maar kritischer en gevarieerder in zijn keuze is Thomson in zijn duizend filmbesprekingen, alfabetisch gerangschikt, met een chronologie achterin.

Somebody. The reckless life and remarkable career of Marlon Brando
Stefan Kanfer
2008, Alfred A. Knopf, 22,95 euro
Chaplin compleet
Sander Simons
2008, Just Publishers, 22,95 euro
Zoals meestal tegen het einde van het jaar regent het biografieën van filmsterren. Zo is er een Christopher Walken A-Z, een nieuwe biografie van Chaplin (door Stephen Weissman, simpelweg A life getiteld), en levensbeschrijvingen van Johnny Depp, Heath Ledger en George Clooney. Brando’s nieuwe biografie, na de ook in het Nederlands vertaalde van Darwin Porter, doet een dappere poging de filmgeschiedenis tussen de roddels door te ontdekken. Oud RTL4 nieuwslezer bundelt zijn drie korte biografieën van Chaplin in een pakket; van het eerste deel bestaat ook een uitgave met DVD met korte films.

Film. The essential study guide
Ruth Doughty
2008, Routledge, 21,50 euro
Bondige, studentgerichte gids ontrafelt in kort bestek alle onderdelen van het vak: van bibliotheken, onderzoeks- en leesvaardigheden tot het bekijken van films en het schrijven erover. Boek sluit af met de kortste handleiding voor het maken van een eigen film ooit.

Scorsese by Ebert
Roger Ebert
2008, University of Chicago Press, 22,50 euro
X-films. True confessions of a radical filmmaker
Alex Cox
2008, Soft Skull Press, 18,50 euro
Monty Python’s Tunisian holiday. My life with Brian
Kim ‘Howard’ Johnson
2008, Thomas Dunne Books, 22,50 euro
Ebert construeert zijn boek rond een vraaggesprek met Scorsese uit 1997 en bundelt daarom heen kritieken vanaf 1967, met terugblikken op eigen recensies, andere beschouwingen en interviews. Cox schrijft eigen versie van Rodriguez’ Rebel without a crew en laat ook een hoop weg, bijvoorbeeld zijn afgeblazen verfilming van fear and loathing in las vegas. De Pythons krijgen uitvoerig ooggetuigenverslag van de totstandkoming van hun life of brian door direct betrokkene, die eerder The first 200 years of Monty Python maakte.

Blade runners, deer hunters & blowing the bloody doors off. My life in cult movies
Michael Deeley
2008, Faber & Faber, 29,95 euro
What just happened? Bitter Hollywood tales from the front line
Art Linson
2008, Grove Press, 16,- euro
Memoires van de producent van the deer hunter en blade runner doen leesbaar verslag van wederwaardigheden van Engelsman in de jungle van Hollywood. Linson’s cv is ook indrukwekkend (fight club, heat) en zijn boek bevat, naast jachtige herinneringen, ook het scenario van de film die ervan gemaakt is. Januari 2009 in de bioscoop.

The half. Photographs of actors preparing for the stage
Simon Annand
2008, Faber & Faber, 32,50 euro
Mooi verzorgd fotoboek over theateracteurs krioelt van de portretten van filmgrootheden als Cate Blanchett en Daniel Day-Lewis.

Samenstelling Philip Hartzuiker (International Theatre & Film Books, theatreandfilmbooks.com).