Wuthering Heights

Emerald Fennell baseerde zich niet op Emily Brontë’s Wuthering Heights, maar op haar troebele herinnering aan de roman. Haar “Wuthering Heights” is een wensdroom. Zorgt dat ook voor een interessante herinterpretatie van de klassieker?

Jacob Elordi speelt een witte droomprins-versie van de wrede antiheld Heathcliff. De beeldschone Margot Robbie speelt de wilde tiener Catherine. In de film loopt Robbie-als-Catherine in opzichtige galajurken en zware make-up rond. Elordi-als-Heathcliff rijdt op een paard tijdens zonsondergang, terwijl de soundtrack van Charli XCX speelt.

De keuzes die Emerald Fennell in haar bewerking van Emily Brontë’s klassieke roman maakt, springen zo in het oog dat ze geen ondoordachte onjuistheden kunnen zijn. De casting, de kostuums, de soundtrack – ze zijn bewust onderdeel van deze versie van het al herhaaldelijk verfilmde Wuthering Heights.

Elke verfilming is een interpretatie, en Fennell baseerde zich op de roman die ze dacht te hebben gelezen toen ze veertien was. “Een versie die niet echt bestaat”, zoals ze zelf toegeeft. Haar benadering wordt gevat in de stilistische keuze om aanhalingstekens rond de titel te plaatsen. Dit is meer dan een schild om kritiek mee te pareren. “Wuthering Heights” is misschien bewust platvloers en kunstmatig, maar de film is niet ironisch.

Van subtekst naar tekst
Brontë’s roman is een verhaal van geruchten: het wordt overgeleverd door een man op basis van wat de dienstmeid hem vertelt over wat er jaren geleden is voorgevallen tussen de familie Earnshaw van Wuthering Heights en de familie Linton van Thrushcross Grange. De dienstmeid baseert zich op schriftelijke correspondentie en gesprekken die zij heeft opgevangen. Net als de meeste eerdere verfilmers ontdoet Fennell het verhaal van deze ingewikkelde raamvertelling. Ze richt zich op één generatie en focust op het liefdesverhaal van Catherine en haar geadopteerde broertje Heathcliff, de geracialiseerde wees die haar vader op straat heeft gevonden. Daarbij baseerde Fennell zich op de subtekst. Haar versie is de voorstelling die een lezer zich zou kunnen maken van wat er werkelijk is voorgevallen. Het is, naar eigen zeggen, wat haar veertienjarige zelf graag wilde dat er stond.

Deze benadering komt duidelijk naar voren in de scène waarin Catherine de rijke textielhandelaar Edgar Linton en zijn protegé Isabella ontmoet. Catherine heeft wekenlang vergeefs gewacht op bezoek van haar nieuwe buren. Omdat vrouwen niet zonder begeleiding op visite mogen, besluit ze stiekem een kijkje bij Thrushcross Grange te nemen. Aangekomen bij de muur die hun enorme huis omringt, hijst ze zichzelf omhoog en gluurt over de schutting.

Edgar en Isabella zitten in de tuin. Ze praten. Of eigenlijk: Isabella praat. Edgar luistert. Ze vertelt het verhaal van Romeo en Julia. Het gedoemde liefdesverhaal windt haar op; Edgar kijkt nogal verveeld. Haar stem wordt steeds levendiger, maar het belang van het verhaal lijkt Edgar te ontgaan. Ze begint het uit te leggen. Zie je, Julia doet alleen maar alsof ze dood is, maar Romeo weet dat niet. Hij denkt dat het echt is. Begrijp dat dan! Ze lijkt hem door elkaar te willen schudden. Dan valt Catherine van de schutting. Edgar staat op om een kijkje te nemen. Nu wordt er iets bij hem ontlokt. Gevoelens die in niets lijken op wat Heathcliff bij Catherine en later bij Isabella losmaakt. Edgar koestert gepaste gevoelens van zorgzaamheid. Heathcliff ontketent Catherine’s seksuele verlangen en is de vleesgeworden fantasie van Isabella.

Als er een intentieverklaring van Wuthering Heights bestaat, dan is die te vinden in wat Fennell aan het origineel aanpast. In het boek wordt de twaalfjarige Catherine, terwijl zij samen met Heathcliff de Lintons bespioneert, aangevallen door hun bulldog. In de verfilming is Catherine al volwassen en valt ze van een muurtje. In het boek is de verwondering zo ernstig dat ze niet in staat is om terug naar huis te keren. In de film veinst ze een verzwikte enkel om vijf weken bij de Lintons door te kunnen brengen. Door te doen alsof, kan ze Edgar verleiden.

De spanning tussen de rijke en fatsoenlijke Edgar versus de onhandelbare en seksuele Heathcliff is vooral een uiting van hun klasseverschil. Catherine, als dochter van een nobelman die zijn rijkdom aan drank en gokspelen heeft verbrast, moet kiezen: wordt ze een echte dame of heeft ze seks? Ze kiest voor het eerste, maar heeft daar meteen spijt van. Ze begint een affaire met Heathcliff, maar dit doet iedereen om hen heen pijn. Verlangen is hier net zo destructief als drankzucht: Catherine’s jaloerse verlangen naar materiële rijkdom zorgt ervoor dat ze de liefde van haar leven misloopt, haar erotische verlangen naar Heathcliff kost haar uiteindelijk het leven.

Doen alsof
Kijken naar Wuthering Heights is als luisteren naar de tiener Isabella die Romeo en Julia samenvat. Het is een platgeslagen meisjesfantasie. Montages tonen hoe Catherine elke dag een compleet andere look draagt. Het verhaal van Heathcliff en Catherine is zowel gesaneerd als geseksualiseerd. Ze kleden elkaar dan wel uit, maar er is niets van de ontaarding van de roman in de film te vinden. Hoewel het duidelijk wordt gemaakt dat Heathcliff en Catherine elkaar begeren, blijft het voelen alsof Elordi en Robbie aan het doen zijn alsof ze elkaar willen.

De gruwel, pijn en wraakzucht uit de originele roman worden in de film gereduceerd tot een spel dat zich afspeelt tussen volwassenen die er willens en wetens mee instemmen. Net als Catherine’s verzwikte enkel is het allemaal schijn. Zelfs de wreedheid van Heathcliff is nep. Net zoals in het boek schrijft Isabella, na haar huwelijk met Heathcliff, de Lintons over haar mishandeling door Heathcliff, maar hier doet zij dit alleen omdat hij haar heeft geboden te liegen. Het is zijn list om Catherine, die heeft besloten hun affaire te beëindigen, ertoe te bewegen hem toch te bezoeken. Film-Heathcliff is ver verwijderd van de man die in het boek het hondje van Isabella ophangt. In de film doet hij Isabella een halsband om en bindt haar vast. Zij is hier de hond. Het is geen mishandeling, maar een seksueel spel dat verkeerd begrepen wordt.

Misverstand maakt vanaf de eerste seconden deel uit van de film. We horen iemand hijgen en het geluid van hout dat kraakt onder een zwaar gewicht. Geluiden die kunnen worden geïnterpreteerd als seksueel, maar die, zo onthult Fennell, afkomstig zijn van een man die in het openbaar wordt opgehangen. De beoogde schok daarvan toont een thematische link: de opgehangen man heeft “a stiffy”, een stijve, en het schouwspel van hem langzaam te zien stikken windt de menigte arme toeschouwers op. Mannen en vrouwen beginnen elkaar te zoenen. Het is niet dat de dood zelf erotisch is; het is vooral het taboe dat opwindt.

Fennell onderzocht zulk soort geheime verlangens al in Saltburn (2023), dat ze losjes baseerde op Wuthering Heights. Wat haar aan Brontë’s roman interesseert, is het zelfdestructieve verlangen van de allerrijksten, en de spelletjes die we spelen als we ons anders voordoen dan we zijn. Toch levert dit geen bevindingen op over klasse en verlangen, omdat Fennell allesbehalve consequent is in haar onderscheid tussen oud en nieuw geld.

De rijkdom van de Lintons is in de eerste plaats een decadent decor waarin taboe-verlangens tot uiting kunnen komen. Fennells verfilming werkt vervreemdend, omdat ze met het bronmateriaal aan het stoeien blijft. Haar Wuthering Heights wil de kijker meevoeren in ongegeneerd verlangen, maar raakt verstrikt in de rigide schijn die het probeert te ontvluchten.