The Year of the Ghost

De Chinees-Nederlandse documentairemaker Louis HotHotHot graaft opnieuw in de traumatische geschiedenis van zijn familie met een intieme, indringende film over de rol van de vrouw in het Chinese patriarchaat.

The Year of the Ghost, de nieuwe film van Louis HotHotHot (zijn oorspronkelijke familienaam is Yi Liu), begint met slecht nieuws: tijdens de coronapandemie krijgt de filmmaker te horen dat zijn vader op sterven ligt.

Hij boekt meteen een vlucht, maar wordt bij aankomst in China onderworpen aan rigoureuze quarantainemaatregelen: een verblijf van 28 dagen in een soort gevangenis is verplicht om gezond te worden verklaard. Door kleine raampjes die nauwelijks open kunnen, ziet HotHotHot, terwijl zijn vader sterft, de buitenwereld aan hem voorbijtrekken.

Zo’n scène, die draait om isolement, fungeert ook als metafoor voor de fysieke afstand tussen HotHotHot, die sinds 2012 in Nederland woont, en zijn familie. Al in zijn vorige film Four Journeys, de openingsfilm van IDFA 2021, verscheen pontificaal in beeld het aantal kilometers dat hem scheidt van zijn vader, moeder en zus: 7800.

In Four Journeys filmde HotHotHot zijn vader, moeder en zus vaak op het bed van de ouderlijke slaapkamer, waarbij hij zelf buiten beeld blijft. Als je weet dat die film draait om de desastreuze eenkindpolitiek, krijgen die scènes extra lading. Als HotHot­Hot in 1986 ter wereld komt, is hij het tweede (en dus clandestiene) kind. Zijn ouders – die eerder een tweejarige zoon verloren – krijgen een fikse boete en de politieke carrière van zijn vader komt gedwongen ten einde. HotHotHot is dus in zekere zin ongewild en die gedachte komt terug in die bovengenoemde intieme momenten waarin hij zichzelf visueel wegcijfert.

Ook in The Year of the Ghost zitten scènes waarin HotHotHot goeddeels van achter de camera zijn moeder en zus filmt. Nu zijn vader er niet meer is, rijst de vraag of hij niet een actievere rol moet spelen in het leven van zijn moeder.

Revolutie
HotHotHot duikt in de film in de geschiedenis van het huwelijk van zijn ouders. Zijn vader komt uit een arm gezin maar kon studeren aan de universiteit; zijn moeder groeit op in een rijke familie. Vader behoort tot een van de Vijf Rode Categorieën die tijdens de Culturele Revolutie (1966-1978) de voorkeur genoten van de communistische partij; de familie van zijn moeder wordt vanwege hun welvaart gezien als vijand van de revolutie.

In beelden gemaakt tijdens een eerder bezoek merkt de vader van HotHotHot op dat hij als arme jongeman geaccepteerd werd door zijn vrouw. Dat is een flagrante romantisering van het verleden, blijkt later in een aangrijpende animatiescène waarin te zien is dat het gedwongen huwelijk in de eerste jaren een hel was. Zo botsen herinneringen van familieleden vaker op de naargeestige realiteit.

Het gewoel van HotHotHot in het verleden van zijn familie leidt ook tot opmerkelijke inzichten over de Chinese patriarchale samenleving. Het is in sommige kringen gebruikelijk om je vrouw te slaan; vrouwen nemen kinderen zodat als hun partner overlijdt er nog iemand voor hen kan zorgen. In de poëtische voice-over, waarin HotHotHot zijn bespiegelingen deelt, fluistert hij dat weduwes uiteindelijk de enige vrouwen zijn die in China kunnen rekenen op iets van vrijheid.

Ook wordt HotHotHot door zijn zus, met wie hij – zoals ook in Four Journeys te zien was – als tweede kind een problematische relatie heeft, gewezen op zijn privileges als man. Hij kon het land verlaten, daten met wie hij wilde en een carrière ontplooien in Nederland. Zij moest van hun moeder thuisblijven en bleef ongehuwd.

Voetbinden
The Year of the Ghost bestaat bij gratie van het feit dat de maker een man is. Daarvan raakt HotHotHot zich gaandeweg steeds meer bewust. Toch is het zijn zus die – financieel ondersteund door HotHotHot – zich ontfermt over hun moeder. Al informeert zij eerst nog of de Franse vriendin van haar broertje dat niet kan doen. De geschiedenis herhaalt zich.

In de film mijmert HotHotHot voortdurend over hoe vrouwen volgens de Chinese sociale mores “nooit hun eigen herders” kunnen zijn. Dat hij uiteindelijk in deze confronterende zoektocht terechtkomt bij zijn grootmoeder, die werd gedwongen tot de eeuwenoude traditie van het voetbinden, voelt logisch: het vervormen van de voeten van de jonge vrouw in de vorm van een halvemaan is misschien wel een van de meest pijnlijke uitingen van het patriarchaat.

De dood van de vader van HotHotHot leidt zo tot een indringende film die vooral het hedendaagse en historische leed van vrouwen blootlegt, niet alleen uit de familie van HotHotHot, maar in heel China.