NAZA

Hoog boven nachtelijk Tel Aviv beschrijven Israëliërs in dienst van het militaire inlichtingenkorps de methoden waarmee de IDF luchtaanvallen plant – inclusief de gecalculeerde en geaccepteerde ‘nevenschade’.

Geen van de vernietigende feiten over de Israëlische genocide op Palestijnen in NAZA is nieuw. Desondanks mogen we het belang van de documentaire van filmmakers Yuval Abraham en Rachel Szor niet onderschatten. Dat heeft onder meer te maken met wie de informatie naar buiten brengt: de Israëlische Abraham en Szor leggen getuigenissen van Israëlische soldaten vast. De Israëlische minister van Cultuur heeft al verklaard dat de twee makers hun paspoort moet worden ontnomen.

In tegenstelling tot hoe hij door sommige critici werd bestempeld, is NAZA een film en geen journalistieke reportage. Het belang ervan heeft te maken met het onwankelbare vermogen van Abraham en Szor om het kwaad recht in de ogen te kijken. Het belang om getuige te zijn van de gruweldaden vanuit het perspectief van de daders.

NAZA sluit aan bij de journalism plus-methode van Laura Poitras, die als creatief adviseur aan de film heeft meegewerkt. Deze methode draait om het idee dat film niet louter als een medium moet worden gezien om nieuwsfeiten te documenteren. De relatie tussen film en nieuws is volgens Poitras aanvullend. “Hier kom ik steeds weer op terug: wat je met beelden kunt uitdrukken en hoe beelden iets over de wereld kunnen overbrengen wat woorden niet kunnen”, lichtte ze toe in haar Master Talk tijdens IDFA in 2022.

In NAZA is het onderscheid tussen beeld en taal niet eenvoudig: alles draait immers om de woorden van IDF-soldaten, die het AI-systeem onthullen dat ten grondslag ligt aan het opzettelijke en systematische doden van burgers in Gaza. Toch zijn het de stiltes die bijblijven. De aarzeling voordat de soldaten iets zeggen, de pauze vóór een vraag, alle vragen die onbeantwoord blijven. Het feit dat de film het tempo bepaalt heeft daarbij een duidelijk voordeel. In een tekst kun je stukken overslaan of vluchtig lezen.
Dit zijn tachtig minuten onontkoombare horror.

Met zijn minimalistische beeldtaal ontleent NAZA zijn impact niet aan beelden van de genocide, maar eerder aan de afwezigheid daarvan. De documentaire bestaat vrijwel volledig uit interviews met 24 geanonimiseerde IDF-soldaten, allemaal onderdeel van de gerespecteerde inlichtingendienst. Op de daken, tegen de achtergrond van de glinsterende skyline van Tel Aviv – zo’n zestig kilometer verwijderd van het verwoeste noorden van Gaza – onthullen zij wat verborgen blijft binnen de Israëlische samenleving. Hun gezichten, gehuld in de schaduwen van torenhoge gebouwen, weerspiegelen een duisternis die ten grondslag ligt aan de Israëlische natie, een open geheim dat eveneens in de schaduwkant van het dagelijks leven verborgen blijft.

Pas in de laatste minuten tonen de filmmakers beelden van de militaire operatie: een gezin bedolven onder het puin van een gebombardeerd gebouw, een man die zijn kinderen tevergeefs roept. Dit is het geweld dat bijna volledig uit de film is weggepoetst, in de institutionele taal van de soldaten die de oorlogsmisdaden vergoelijkt. In hun toon, die varieert van schuldbewust tot rationeel, maar toch vooral koel en zakelijk is. In het woord NAZA, een acroniem van de Hebreeuwse term nezek agavi, ‘nevenschade’, die gebruikt wordt om de burgerslachtoffers van geplande luchtaanvallen te duiden.

Er is al veel gezegd over de vraag of de oorlogsmisdaden van Israël in Gaza een genocide of een etnische zuivering zijn. Hoe dan ook, NAZA laat zien dat er sprake is van zuivering – niet in Gaza, maar in Israël. Hoe meer de Israëliërs doden, verbranden, bombarderen en schieten, hoe harder ze hun samenleving van reflectie op datzelfde geweld moeten zuiveren.

Beelden van ongeschonden flatgebouwen waar televisies het staats-nieuws uitzenden, vormen niet alleen een contrast met de verwoesting van Gaza, waarvan de beelden zich in ons hoofd afspelen, maar zijn ervan afhankelijk. Het zijn de bombardementen die ervoor zorgen dat Israëliërs in hun schone, glanzende, helder verlichte appartementen een luxe leven kunnen leiden.