MOTHER

Het is mis met alle zonen

  • Datum 06-09-2011
  • Auteur
  • Gerelateerde Films MOTHER
  • Regie
    Bong Joon-ho
    Te zien vanaf
    01-01-2009
    Land
    Zuid-Korea
  • Deel dit artikel

In Bong Joon-ho’s mother wordt een geestelijk achtergebleven zoon verdacht van een gruwelijke moord. Alleen zijn moeder kan hem nog redden, in deze wonderlijke en bij vlagen briljante echo van Hitchcocks psycho.

De speelsheid en conceptuele brutaliteit van mother zijn een verademing als je dat vergelijkt met de gietijzeren vlechtwerken die zo nu en dan in release gaan. Stiekem hadden we na the host niet anders verwacht van de Koreaan Bong Joon-ho. barking dogs never bite en memories of murder waren volwaardige films maar het waren vingeroefeningen vergeleken met de souplesse waarmee hij in the host de genres van familiedrama, monsterfilm en detective mixte. Zelfs voor een Koreaanse film was dat een prestatie.
Het hoeft nauwelijks nog gezegd dat die Koreaanse cinema de laatste vijftien jaar een waanzinnige creativiteit heeft laten zien. Met de films van Lee Chang-dong (dit jaar in Cannes met poetry), Park Chan-wook (oldboy, thirst), Kim Ki-duk (bin-jip, dream) en nog een stuk of wat andere regisseurs zijn de Koreanen aan een flinke opmars bezig. Tegenover de krachtpatsers uit de Chinese en Japanse cinema veroverden de Koreanen een eigen plek met een eigenzinnige mengeling van sociaal realisme en wonderlijke, bovennatuurlijke personages en verhaallijnen.
Met mother heeft Bong Joon-ho het werk van de meeste andere Koreaanse regisseurs achter zich gelaten. Ook the host is hij ermee ontgroeid. mother heeft de thematische dichtheid en bravoure van de romans van Don DeLillo of van Jia Zhang-ke’s still life, Weerasethakuls syndromes and a century of Desplechins un conte de noël. Tegelijk bevestigt de achterliggende rauwe, scheppende kracht dat deze maker nog lang niet klaar is. Maar laten we preciezer worden. Wat maakt mother tot zo’n wonderlijke film?

Monster
Eerst en vooral heeft de film de contouren van een klassiek drama. Grieks en Shakespereaans met thema’s over oedipale familiebanden, vriendschap, moord, dood en verraad. Tegelijk is het verhaal veel ouder en veel moderner dan dat. Het is een oeroud verhaal, een oerverhaal, omdat het vertelt over de oerkrachten van de oermoeder die haar instincten volgt. Die anderen doodt om het leven van haar zoon te behouden. Daarom heeft ze in de film geen naam, ze is een Jungiaans archetype. Ze is de eerste moeder. Daartegenover staat de soepele genreoverstijgende stijl die mother juist weer tot een hypermoderne film maakt. Het is een detectivefilm waarin naar de oplossing van een moord wordt gezocht. Het is een familiedrama over een zoon die misschien de dader is. En het is een monsterfilm over de moeder die in een monster verandert.

Western
Het verhaal begint met een elegante provocatie. In een licht glooiend veld loopt een wat oudere vrouw. Ze stopt en lijkt zich iets te realiseren terwijl de muziek aanzwelt. Meer op het ritme van het wuivende gras dan op de klanken van de muziek begint ze te bewegen. Ze lijkt deel van het land, van iets eeuwigs, van iets buigzaams maar onverzettelijks. De vrije bewegingen contrasteren met de angstige, verwarde uitdrukking op haar gezicht die van deze openingsscène tegelijk een komisch, tragisch en dreigend tafereel maakt. Behalve een samengebald beeld van Joon-ho’s stijl en oeuvre daagt die eerste scène uit omdat hij ons meteen in het diepe gooit en speels confronteert met de tegenstrijdige emoties die de film zullen gaan overheersen.

Hoeder
Want mother is een doolhof. Denk je na het zien van duizenden films te weten waar het heen gaat, blijkt het allemaal toch weer anders in elkaar te steken. Zelfs de cruciale verhouding tussen moeder en zoon is niet goed te peilen. Ze slapen bij elkaar, leren we. Wat betekent dat? Nabijheid? Liefde? Seks? De zoon beweert tegen vrienden dat hij met een vrouw heeft gevreeën maar het is vanwege zijn infantiele gedrag moeilijk voor te stellen dat een vrouw zich ooit tot hem aangetrokken voelde. Dus welke vrouw bedoelt hij? Moeder voedert de zoon uit een kommetje terwijl hij buiten tegen een muur plast. Zo behandel je een baby, geen volwassen man. Wie zorgt hier eigenlijk voor wie, vraag je je af. Wie heeft wie in de greep? Als hij het meisje heeft vermoord, is het dan de schuld van de moeder dat hij niet normaal met vrouwen om kan gaan?

Psycho
In het Koreaans lijken de woorden moord en moeder op elkaar. Moeder geeft leven en liefde maar brengt ook vernietiging en dood. Ze is hoeder en destructor. Hoe ver mag en kan een moeder gaan om haar zoon te beschermen? Misschien doodt elke moeder als ze voor de keuze wordt gesteld. Maar ze doodt niet alleen anderen. Misschien doodt elke moeder ook haar eigen zoon zoals in each man kills the thing he loves. Dat is wat deze moeder heeft gedaan. Deze zoon is het resultaat van haar verstikkende liefde. Daarom is hij geen volwassen man. In Hitchcocks psycho zijn de zoon, de moeder en het monster één en dezelfde persoon. In Bong Joon-ho’s mother is dat in zekere zin ook het geval. Maar mother gaat nog verder.

Castratie
Die relatie tussen moeder en zoon was altijd al gemankeerd en is van alle menselijke verhoudingen ook de meest beladen, weten we door Sofokles al enkele millennia. Als je je dat realiseert valt op hoe weinig die relatie eigenlijk verfilmd is. Niet als kleurrijk subplotje maar als allesoverheersend thema.
In een tijdloze verbeelding van de schaduw die een moeder over het leven van een zoon werpt, vertelde Sokurov in mother and son over de laatste tocht van een stervende moeder en haar verzorgende zoon. Ook Sokurov had het over archetypen. Hij noemde ze ‘moeder’ en ‘zoon’. Tijdloos, maar ook een bevestiging van de onstuitbare beweging van de tijd. Veertig jaar eerder, want de filmgeschiedenis is nou eenmaal niet lineair, zette Hitchcock de volgende stap en liet in psycho de moeder in de zoon opgaan. Liet ze pathologisch samenvallen. Bong Joon-ho’s mother gaat nog verder, en dat is waar zíjn film dan weer aansluit bij de filmgeschiedenis: de moeder stapt over de zoon heen, passeert hem, beslist en handelt voor en namens hem. Redt hem. En doodt hem dus. Daarom zit er twee keer een Freudiaanse verbeelding van de castratie in de film. Zo’n verhouding tussen moeder en zoon is een anomalie volgens de regisseur. Een aberratie. Daarom blijft haar gedrag niet zonder gevolgen.
Het was allemaal vanwege de liefde, zegt een van de betrokken rechercheurs aan het eind van de film. Precies, allemaal vanwege de liefde. Het is de liefde als bezitsdrang, als verslaving, als op zichzelf gericht en in zichzelf gekeerd die in deze film geproblematiseerd wordt. De gevolgen daarvan dragen over op de volgende generatie. In mother is het met alle zonen mis.

In de slotscène danst de moeder opnieuw, dit keer samen met anderen in de bus waarin ze weg rijdt. Tragische silhouetten in het tegenlicht van de ondergaande zon. Een tafereel dat al het voorgaande in een absurd theater verandert waarvan iedereen zich bewust lijkt maar waaruit niet te ontsnappen is. Weer een nieuwe dimensie aan een toch al rijke, intense en hoogst originele film.

Ronald Rovers