MOOLAADÉ

De gil van het meisje

  • Datum 13-12-2010
  • Auteur
  • Gerelateerde Films MOOLAADÉ
  • Regie
    Ousmane Sembene
    Te zien vanaf
    01-01-2004
    Land
    Senegal/Frankrijk
  • Deel dit artikel

Een Gordiaanse knoop wordt doorgehakt in de Senegalese film Moolaadé, waarin zes meisjes weglopen voor hun besnijdenis.

Volgens de mannen komt het door de radio. Daar worden de vrouwen in hun dorp veel te eigenwijs van. Zoals Collé Ardo Gallo Sy, die weigerde na twee doodgeboren kinderen haar dochter Amsatoe te laten besnijden. En nu is zij ‘bilakoro’, een onbesneden vrouw, die ondanks dat zij aan de zoon van het stamhoofd is beloofd, daardoor onrein en onhuwbaar is.
Het duurt even voordat de mannen in Ousmane Sembenes Moolaadé hun ware gezicht laten zien. Voordat zij überhaupt een gezicht krijgen, want de vrouwen in het dorp redden het best zonder hen. Ze wassen hun kinderen, pletten het graan en doen al die dingen die vrouwen al sinds mensenheugenis hebben gedaan om de menselijke soort in stand te houden. Mannen zijn passanten, die er nog een tweede of derde vrouw bij nemen als het zo uitkomt en ver weg gaan werken, bijvoorbeeld in het beloofde land Frankrijk waar ze geld verdienen voor nog meer radio’s. Hadden ze dat maar niet gedaan.

Lucide
Bij zijn première vorig jaar in Cannes werd Moolaadé, ondanks het feit dat de 16de film van de 81-jarige Afrikaanse grootmeester Ousmane Sembene in Un certain regard leek weggestopt, door de internationale filmkritiek ontvangen als dé film van het festival. Niet eerder was de praktijk van vrouwenbesnijdenis in Afrika op zo’n lucide en menselijke manier in een film aan de orde gekomen.
Over vrouwenbesnijdenis is lang en kort te praten. Er zijn sociologische, historische, religieuze en psychologische argumenten te geven voor het feit dat het bestaat. Door mannen opgedrongen én door vrouwen in stand gehouden.
Dat alles laat Sembene in Moolaadé zien via een methode van retorische herhaling. Aanvankelijk wekt dat ergernis op: kom op, zo dom zijn we nu ook weer niet. Dan werkt dat bezwerend: aan elk bekend feit wordt een nieuw feit toegevoegd. Een Gordiaanse knoop die maar op een manier ontwart kan worden: doorhakken.
Collé doet dat door een drastische beslissing te nemen: ze verleent onderdak aan vier van de zes meisjes die op de ochtend van het besnijdenisritueel zijn weggelopen door een beschermende bezwering, een ‘moolaadé’ over haar huis en erf uit te spreken. In een tragisch-absurdistische parade komen vervolgens de ‘salindana’, een raad van boze grootmoeders en de nog bozere mannen onder aanvoering van de ‘dougoutigi’, de stamoudste voorbij.
Binnen de vicieuze cirkels van traditie en overlevering en de gesloten cirkels van mannen en vrouwen, trekt Collé haar eigen cirkel, en die blijkt uiteindelijk bevrijdend.
Moolaadé biedt geen argumenten voor een politieke discussie — misschien ook omdat het onderwerp van vrouwenbesnijdenis voor Sembene níet ter discussie staat. Het is verminking en mensonterend. Punt. En hij verwerpt de islam die er seksistisch gebruik van maakt om vrouwen te onderdrukken.
De stem van de film is de gil van het meisje dat door de ‘salindana’ te pakken is genomen, de kreet van Collé die door haar man wordt afgeranseld, het triomfantelijke stemgeluid van Amsatoe die beseft dat het geen schande is om ‘bilakoro’ te zijn en de lach van de man die toch met haar trouwt. Toen kwamen mijn tranen.

Dana Linssen