Maryland

Psychologische thriller of actiefilm? Zelfs de kijker kan het houvast kwijtraken in dit drama rond een uit Afghanistan teruggekeerde soldaat. Slim spel met illusies, of juist niet?

In de opening van Maryland verandert een kalm natuurbeeld plots in een tafereel vol onbestemde, nachtmerrieachtige dreiging. Daarmee is de toon gezet voor deze geraffineerde maar ook irritant ongrijpbare paranoiathriller. Het is de tweede lange film van Alice Winocour, die we ook kennen als coscenarist van het Turkse meisjesdrama Mustang.
Een van haar troeven is de robuuste Matthias Schoenaerts (Rundskop, De rouille et d’os), zwijgzaam maar sterk aanwezig als Vincent, een voormalig soldaat die in Afghanistan een trauma opliep en niet toevallig ‘chaos’ op zijn arm heeft getatoeëerd. Een rustig baantje als lijfwacht van Jessie (Diane Kruger), de Franse echtgenote van een steenrijke Libanese zakenman lijkt geknipt voor hem. Tot hij op dat afgeschermde landgoed allerlei verdachte bewegingen meent te bespeuren. Wat doen die politieke figuren daar op een feestje? Is zijn opdrachtgever betrokken bij wapenhandel? Lopen diens vrouw en zoontje gevaar?
Omdat Winocour alles consequent vanuit het standpunt van de geestelijk labiele lijfwacht laat zien blijft ook de kijker in onzekerheid verkeren over het realiteitsgehalte van diens vermoedens. Alsof de werkelijkheid iets is waar we niet echt bij kunnen, wat nog wordt onderstreept door het gebruik van beelden van bewakingscamera’s. Een soortgelijke afstand voel je ook wanneer de niet zo gelukkig getrouwde Jessie en haar lijfwacht ’s morgens ongemakkelijk aan de keukentafel zitten. Dwars door alle zwaarte is dit bijna-contact een mooi en breekbaar lijntje.

Demonen
Winocour bouwt het allemaal sterk en beklemmend op, waarbij ook de suggestieve soundtrack goed werk doet. Gaandeweg krijgen we de indruk dat ze het niet zozeer over traumaverwerking of schimmige politiek wil hebben, maar het in een meer existentiële richting probeert te sturen. Hoe we dat dan precies moeten zien is echter lastig te duiden. Vooral omdat ze halverwege abrupt van genre lijkt te wisselen.
De gebeurtenissen worden steeds grimmiger en er komt een punt waarop we als kijker beginnen te twijfelen. Zitten we nog steeds in het dolgedraaide hoofd van de bewaker, of zijn die aanslagen nu toch echt? Ook na afloop terugkijkend kwam ondergetekende er niet echt uit. Een consequent subjectief standpunt zou het mooiste voor de film zijn, en er zijn genoeg onopgeloste raadsels die in die richting wijzen, maar tegelijkertijd lijkt het toch tamelijk onwaarschijnlijk. Al is die afronding met die onverwacht ontroerende, Bresson-achtige omhelzing dan wel weer heel mooi.
Het alternatief, een werkelijkheid vol echt gevaar en harde actie, is evenmin erg bevredigend, hoe indringend ook neergezet. Een beetje platte metafoor eigenlijk voor de demonen die onze gekwelde held moet bevechten. Misschien hangt het allemaal op die paar beeldjes zwart vlak voordat een autoruit wordt ingeslagen. Signaleert dat een blackout van Vincent, of juist een hardhandig ontwaken. Pas op, dit is echt!
Met wat goede wil zou je nog kunnen stellen dat met zo veel ongrijpbaarheid de kijker pas echt in de schoenen van de tragische hoofdpersoon en zijn wanen komt te staan. Een intrigerend spel, al houdt ik het er toch op dat Winocour haar doel hier met bravoure voorbij schiet. Neemt niet weg dat ze zich laat kennen als een ambitieus filmmaker die niet voor gemakkelijke formules kiest. Ik wil graag meer van haar zien.

Leo Bankersen