Land van Johan

Nostalgische ensemblefilm waarin het liberaliserende voetballand heel gewoon is gebleven.

Wat is Nederland zonder Cruijff? Dat vragen gastarbeider Ab en zijn Amsterdamse vriend Onno zich af aan de vooravond van de verloren WK-finale tegen Argentinië, in 1978, waar Cruijff ontbrak. Samen maken ze de balans op: auto’s, fietsen, stoplichten, appeltaart, ziekenfonds, bier, babi pangang. Kortom, een gewoon land.

In Land van Johan, de dertiende speelfilm van Eddy Terstall (Simon, 2004; Rent-a-friend, 2000), draait het om de vriendschap tussen de Limburger Onno de Becker (op wiens gelijknamige roman de film stoelt) en zijn uit de biblebelt stammende boezemvriend Gijs. Ze zijn kamergenoten in de ‘goddeloze chaos’ van hippiehoofdstad Amsterdam, waar ze beiden studeren.

Behalve vriendschap delen ze ook de getroebleerde Sonja, dochter van een Hollandse koloniaal en een Surinaamse moeder, terwijl Gijs ook iets heeft met Onno’s zus; een Dolle Mina. Abdelkarim komt tijdens het WK van 1974 per Renault 4’tje van de Marokkaanse Rif naar Nederland om in een Amsterdamse scheepswerf te gaan werken.

Een historische ensemblefilm dus, over de persoonlijke wederwaardigheden van een stel vrienden tegen het decor van het naoorlogse, liberaliserende Nederland. Van de Maagdenhuisbezetting in 1969 tot de krakersrellen rond de kroning van Beatrix in 1980. Maar vooral van de legendarische mistwedstrijd Ajax-Liverpool, waarmee Cruijff Nederland als voetballand internationaal op de kaart zette, tot het verloren WK van 1978, waar diezelfde Cruijff schitterde door afwezigheid. Er wordt veel aangestipt in het overvolle Land van Johan, dat oorspronkelijk als elfdelige televisieserie was bedoeld. Aan de derde verloren WK-finale uit 2010, die wel in het boek staat, komt de film niet toe.

Er zijn politieke discussies rond het kampvuur, er is ongemakkelijke vrije seks, activistisch theater en gevatte Jordanese humor met lekker ‘ouderwets’ foute grappen. Maar een epos naar Heimat-model wordt het niet. Daarvoor blijven de personages te ongeïnspireerd vlak en de voorvallen te anekdotisch; een voice-over poogt de boel vergeefs aan elkaar te praten.

Land van Johan is een idyllisch plaatjesboek in zachtwarme seventies-tinten dat de vaderlandse geschiedenis met milde spot beziet. Een rommelige buddyfilm met onopwindende blote tieten en belegen voetbalnostalgie als belangrijkste bindmiddel. Hoewel het aan de zijlijnen emancipatie predikt, is het in de kern nog altijd een mannenland.

Lees ook ons setbezoek in de rubriek Actie!.