Furcy

Bijna dertig jaar procedeerde Furcy Madeleine tegen zijn slavenhouder om zijn vrijheid terug te winnen. Furcy vertelt dit waargebeurde verhaal als een tikkeltje taai rechtbankdrama waarin vooral witte juristen het woord voeren.

Afgelopen mei schafte Frankrijk officieel de Code Noir af, een uit de zeventiende eeuw stammend koninklijk decreet dat slavernij in overzeese gebieden reguleerde. Weliswaar was die wetgeving in de praktijk een dode letter geworden na de afschaffing van slavernij in 1848, formeel was hij nooit uit het wetboek geschrapt.

Die Code Noir – met zijn wetten die het tot eigendom maken van mensen legaliseerde en bepaalde hoe de eigenaar met dat eigendom om mocht gaan wanneer dit niet naar behoren functioneerde – staat centraal in Furcy. Op het Franse eiland Bourbon (tegenwoordig Réunion) in de Indische Oceaan, ver uit het zicht van continentaal Frankrijk, is slavernij begin negentiende eeuw nog de normaalste zaak van de wereld. Maar wie als slaaf gehouden mag worden, daarvoor gelden strikte bepalingen.

De in slavernij gehouden Furcy Madeleine claimt als vrij man geboren te zijn. Vrije burgers mogen niet tot slaaf worden gemaakt, en dus sleept Furcy zijn slavenhouder, tot schok van de lokale gemeenschap, voor de rechter. Het is het begin van een bijna dertig jaar durend proces dat hem van Bourbon naar jarenlange gevangenschap in Mauritius tot uiteindelijk het Franse vasteland leidt.

Regisseur Abd al Malik (ook een bekende Franse rapper en schrijver) vertelt deze waargebeurde helletocht grotendeels als een – tikkeltje taai – rechtbankdrama. Door die keuze zijn vooral witte juristen aan het woord, discussiërend over eigendoms- en invoerrechten. Makita Samba kan als Furcy veel met een opgetrokken wenkbrauw, maar zijn personage blijft toch vooral buitenkant. Des te meer wanneer hij tussen de processen door naar plantages wordt afgescheept en daar wordt afgeranseld.

Witte mensen spreken, zwarte mensen worden als lijdende lichamen verbeeld. Furcy vertoont wat dat betreft gelijkenissen met Steven Spielbergs Amistad (1997), waarin een Amerikaanse rechtbankjury delibereert over de vraag of een groep muitende zwarte mannen op een slavenboot als opstandige tot slaaf gemaakten moeten worden opgehangen of als vrije Afrikanen, illegaal tot slaaf gemaakt, vrijgesproken. En zoals Amistad eindigde met een lofrede op de Founding Fathers, zo eindigt Furcy met een liefdesbetuiging aan de Franse rechtsstaat. Met alles wat je het anderhalf uur daarvoor hebt gezien, voelt dat op z’n zachtst gezegd misplaatst.