Bezness as Usual (Alex Pitstra over)

In zijn jonge jaren verdiende de Tunesische vader van Alex Pitstra aan Europese toeristes door hen het hof te maken. In zijn documentaire Bezness as Usual zoekt hij zijn vader na jaren weer op. Pitstra: "Ik stel harde vragen die nodig zijn om te bepalen hoe ik mij tot hem wil verhouden."

Door Beri Shalmashi

De Groningse filmmaker Alex Pitstra reconstrueert in Bezness as Usual zijn identiteit terug tot zijn geboortenaam, Karim Alexander Ben Hassen. Hij bezoekt in zijn eerste lange documentaire meerdere malen zijn Tunesische vader Mohsen die volgens zijn Friese moeder nog geen stuiver heeft bijgedragen aan Alex zijn jeugd. Zij lijkt dan ook niet bepaald gelukkig met het feit dat haar zoon plotseling zoveel tijd met hem doorbrengt, en zo weinig met haar. Dat dit Pitstra op zijn beurt ontzettend raakt, blijkt uit een intieme scène waarin zijn moeder hem de jarenlange afstand kwalijk neemt. Alex stelt echter dat hij altijd zo loyaal naar haar is geweest dat hij zich van haar los heeft moeten wrikken om dichter bij zijn vader, maar vooral zichzelf te komen.
Mohsen Ben Hassen deed ‘bezness’ toen hij jong was, hij was een playboy die aanpapte met Europese meisjes die hij ontmoette tijdens hun vakantie in Sousse. Haast als bijproduct van zijn professionele vakantieliefdes verwekte Alex’ vader kinderen bij Alex’ moeder, en toen die relatie stuk liep bij een andere vrouw uit Zwitserland, de moeder van zijn halfzus Jasmin. Alex overtuigt Jasmin zich ook te herenigen met Mohsen, maar die verhouding blijkt ingewikkelder, zowel voor vader als dochter. Alex Pitstra: "Toch herken ik in Jasmin iets, ook ik was mijn hele jeugd een eenling. Het heeft mij en de film erg geholpen dat zij ook is teruggegaan. Ik voelde me er prettig bij dat ik de camera ook op haar kon richten, maar merkte meer en meer dat ik het verhaal het beste kon vangen als ik zelf veel voor de camera verscheen."

Hybride
In zijn debuutfilm Die Welt zocht Pitstra ook al naar zijn zelfbeeld, maar toen door juist een verhaal te vertellen tegenovergesteld aan dat van hem, over een Tunesische jongen die onderweg is naar Europa. In Bezness as Usual zoekt Alex zonder omwegen de confrontatie op met zijn vader. "Ik stel harde vragen die nodig zijn om te bepalen hoe ik mij tot hem wil verhouden, en daarmee ook hoe ik mijn eigen verhaal kan begrijpen."
Sindsdien erkent hij ook meer zijn Tunesische achtergrond. "Toch blijft het een spagaat. Als ik daar ben, ben ik Karim, als ik hier ben, ben ik Alex. Ik wil een verbinding vinden, iets dat er precies tussenin past, maar dat bestaat niet." Is film dat dan niet? "Voor mij is dat misschien wel film ja, dit is de manier geweest om ermee om te gaan, om ook mijn hybride identiteit te bevestigen. Als ik geen filmmaker was geweest, zou ik alsnog een medium nodig hebben gehad om daar mee om te gaan, misschien had ik dan wel geschreven, al was het maar in een simpel dagboek, voor mezelf."

Gabber
Met zijn films heeft Pitstra ook zelf een brugfunctie voor anderen. "Ik vind het als filmmaker een ontzettend interessant thema, de cultuurverschillen, hoe we de ander denken te begrijpen en hoe dat botst met de werkelijkheid. Ik merk uit de reacties op mijn werk dat anderen hun eigen verhaal erin herkennen."
Hij hoopt dat de huidige trend en zoektocht naar diversiteit in de Nederlandse filmwereld hem niet in een hokje duwt. "Ik zou net zo lief een film maken over de tijd dat ik een gabber was, of in een klein Gronings dorp willen filmen. Maar als ik tegen iets aanloop dat gaat over diversiteit, of identiteitsontwikkeling, dan vind ik dat gelijk interessant. Ik ben nu een half-Tunesische jongen, wat ik daarvoor mijn hele leven niet ben geweest."
"Natuurlijk is het heel anders, opgroeien als een jongen met een ‘moeilijke achternaam’ of ‘gewoon Pitstra’. Toen Pitstra zestien was heeft zijn moeder hem geholpen officieel van zijn vaders achternaam af te komen, en daarmee een zichtbaar stuk van zijn Arabische identiteit. "Daar heb je niks aan", zei zij. "Ik denk ook dat het waar is, in onze maatschappij. Tegelijkertijd heb ik er na de première van Die Welt wel mee gespeeld. Dat ik me op festivals in de Arabische wereld presenteerde als Karim Alexander, om mijn link met Tunesië te benadrukken. Maar dat was ik niet. Ik ben toch gewoon Alex."
"De film gaat in essentie over de emancipatie van mijzelf ten opzichte van mijn ouders. Meer nog dan een coming of age, is het een coming of identity waarin ik in eerste instantie naar buiten toe sla, en naar anderen wijs, en mij uiteindelijk ook wel realiseer dat ik zelf degene ben die stappen richting mijn ouders moet zetten, om dichterbij mijzelf te komen."