AIMÉE & JAGUAR

Verliefd zonder vonken

  • Datum 04-10-2010
  • Auteur
  • Gerelateerde Films Aimée & Jaguar
  • Regie
    Max Färberböck
    Te zien vanaf
    01-01-1998
    Land
    Duitsland
  • Deel dit artikel

Maria Schrader (Felice) en Juliane Köhler (Lilly): plotseling verliefd

Het zal je maar gebeuren. Je bent 86 jaar en je wordt gebombardeerd tot mediahype. Je bent het onderwerp van boeken, documentaires en een film. En waarom? Omdat het verhaal over jouw grote liefde alle ingrediënten voor een groots melodrama bevat. Dat is precies wat Lilly Wust overkwam. Haar levensgeschiedenis werd verfilmd door debuterend regisseur Max Färberböck, die begin dit jaar met Aimée & Jaguar het Filmfestival Berlijn opende.

Jaguar kijkt haar met smachtende ogen aan. Aimée beantwoordt dit met een nietszeggende blik. Dan kussen ze elkaar en toen begreep ik het even niet meer. Niet dat ik niet overtuigd was van Jaguars liefde voor Aimée, maar waar was die welbekende overspringende vonk, die Aimée deed beseffen dat zij ook van Jaguar hield? Pas later, als Aimée in haar gedrag en woorden laat zien hoe afhankelijk zij is van Jaguar begreep ik, dat de liefde wederzijds was. Maar hét moment ontbreekt in de film die hun namen draagt en die vertelt over de waargebeurde liefde tussen een joodse verzetsstrijdster en een doorgewinterde aanhangster van het nationaal-socialisme.

Affaires
Zowel Juliane Köhler als Maria Schrader, de actrices die gestalte geven aan Aimée & Jaguar, wonnen eerder dit jaar een Zilveren Beer op het Filmfestival Berlijn. Die stad fungeert ook als decor voor het speelfilmdebuut van regisseur Max Färberböck. Het is 1943 en onder de voortdurende geallieerde bommenregens op Berlijn heeft Lilly Wust (Juliane Köhler) in haar eentje de zorg voor haar vier kinderen, nu haar man Günther (een ietwat krampachtige rol van Detlev Buck) aan het Oostfront vecht. Hoewel ze draagster is van het bronzen ‘Mutterkreuz’ en een keurige huisvrouw lijkt, heeft ze talloze affaires met nazi-officieren. Maar ach, "zolang het geen joden zijn, want die kan ze immers al van verre ruiken, is er geen haan die ernaar kraait."
Lilly’s reukvermogen blijkt echter niet te werken als ze door haar dienstmeisje Ilse wordt voorgesteld aan Felice Schräder (Maria Schrader). De naam Schräder is het pseudoniem waaronder de joodse Felice Schragenheim voor de redactie van een nazi-krant werkt en van waaruit ze belangrijke informatie aan het verzet doorspeelt. De lesbische Felice is op slag verliefd op Lilly en stuurt haar een brief, die ze ondertekent met Jaguar. Aan Lilly geeft ze de koosnaam Aimée. Uiteindelijk komt Lilly erachter, wie Jaguar is en na een aantal verwarrende situaties gaat ze dus nogal onverwacht op de avances van Felice in. Tussen de vrouwen ontstaat een intense relatie, gesymboliseerd door de kleuren van de brandende stad die de zachte gloed heeft van zo’n oude Hollywood-kleurenfilm, wat het verhaal een extra erotische spanning geeft.
Toch lijkt Lilly geen vat te krijgen op Felice, die soms zomaar voor enkele dagen verdwijnt. Pas als de nazi’s Felice zo dicht op de hielen zitten dat ze nog maar één kans heeft om Berlijn te ontvluchten, onthult ze aan Lilly haar ware identiteit. Hun liefde blijkt dan opeens zo sterk, dat van scheiden geen sprake meer kan zijn. Met het besef, dat het zo voorbij kan zijn, blijft Felice bij Lilly.

Contrast
Het is dan ook geen verrassing als Felice in een hartverscheurende scène wordt opgepakt. Ze had het immers zelf al gezegd: "Ik leef niet voor altijd, ik leef nu." Het nu en altijd is een terugkerend thema in de film. Het schetst een aardig contrast tussen de verschillende achtergronden van de vrouwen. Felice loopt constant gevaar, maar juist dat doet haar besluiten om alles op alles te zetten. ‘Nu’ is haar enige zekerheid. Lilly daarentegen heeft alleen oog voor het altijd, het leven in de toekomst. Deze tegenstelling wordt in een ijzersterke scène prachtig weergegeven. Op de redactie van de krant hoort Felice dat Hitler vermoord is. Opgelucht, dat alles nu eindelijk voorbij zal zijn, loopt ze door de smeulende ruïnes van de stad naar het huis van Lilly. Daar aangekomen vertelt Lilly haar echter opgelucht: "Hij leeft nog!"
Ondanks alle puinhopen om haar heen, gelooft zij nog heilig in het eeuwige Derde Rijk. Gezien de historische achtergrond van deze film, zou Aimée & Jaguar makkelijk kunnen ontsporen in een prekerige geschiedenisles. Färberböck weet echter te vermijden, dat de film doorschiet in politieke en ideologische correctheid. Door zich voornamelijk te richten op menselijke relaties, weet hij de situatie zo te benutten, dat het beeld van die tijd minder zwart-wit overkomt. Zo zien we, dat een Duitse soldaat zonder uniform best een gewone huisvader kan zijn en dat de bezorgde en intelligente hoofdredacteur van de propagandakrant (Peter Weck) niet de marionet is, waarvoor we hem hielden. Färberböck veroordeelt de daden van de nazi’s, maar laat zien, dat het kwaad een heel menselijk gezicht kan hebben. Het bewandelen van de grijze middenweg heeft echter als nadeel, dat een aantal historische feiten en maatschappelijke kwesties iets te makkelijk weggemoffeld wordt. De film blijft daardoor, ondanks goede bedoelingen, steken in enkele onvolkomenheden, wat nogal rommelig overkomt. En noem mij maar een kniesoor, maar hoe kan het, dat terwijl de bommen vallen, de ruiten van huize Wust heel blijven?

M.M. Dijk