A Useful Ghost

Er worden genoeg serieuze thema’s aangesneden in deze verrassende Thaise spookkomedie, maar ze raken ondergesneeuwd in een ongecontroleerde stroom absurde verwikkelingen.

Het heeft iets vrolijk-verfrissends om af en toe geconfronteerd te worden met een vorm van humor waarin je niet geconditioneerd bent.

Als ik niet was opgegroeid met Nederlandse humor en getraind in het consumeren van Amerikaanse en Britse komedie, dan zouden die mij natuurlijk net zo gezocht voorkomen als het soort grappen dat je kunt tegenkomen in, bijvoorbeeld, Aziatische producties. Zo herinnert humor er regelmatig aan dat de globalisering – gelukkig! – nog steeds niet is volmaakt.

In het Thaise A Useful Ghost (Pee chai dai ka) is een gevoel voor metahumor wel een vereiste, want soms is de notie dat iets als grap is bedoeld het grappigste aan de hele scène, zoals die waarin een boeddhistische monnik iemand voor ‘sloerie’ uitmaakt. Al moet ik dat woord ‘iemand’ kwalificeren: de beledigde partij is een geest – tot zover niets bijzonders, in een Thaise film – die zich manifesteert als stofzuiger. Interessant genoeg lijkt dat detail de monnik dan weer weinig uit te maken. Noch de politieagent die de stofzuiger vervolgens komt arresteren.

De geest in de stofzuiger is dan ook niet de enige overledene die zich tegen de vergankelijkheid verzet door bezit te nemen van een elektrisch apparaat. Dat gegeven wordt al vroeg in de film geïntroduceerd en vanaf dat moment stapelen de vreemde verwikkelingen zich op. Het scenario heeft iets van een doorgeefverhaal dat met elke nieuwe wending verder uitwaaiert.

Tegelijk zijn de scènes opvallend statisch en worden de dialogen op zo’n droge toon en in zo’n aarzelend tempo opgelepeld dat het gevoel ontstaat dat geen van de personages volkomen bezield is. Maar uit de openingssequentie, waarin een aantal mensen en een geit poseren voor het ontwerp van een gebeeldhouwd reliëf, was al duidelijk dat we kijken naar een reeks figuren die samen ergens model voor staan. Alleen worden voor dat ‘ergens’ wel erg veel mogelijke opties aangereikt. Kapitalisme, luchtvervuiling, uitbuiting, klassenverschil, homofobie en politieke repressie – er worden nogal wat thema’s aangesneden in A Useful Ghost.

Aanstekelijk aan dit speelfilmdebuut, dat de hoofdprijs van de Critics’ Week in Cannes won, is hoe regisseur Ratchapoom Boonbunchachoke dat allemaal schijnbaar ongefilterd op het scherm uitstort. Ook voelt het bevrijdend dat in meerdere verhaallijnen homoseksuele relaties figureren, zonder dat dit gethematiseerd wordt. De film lijkt daarmee het product van een maker die wel degelijk van alles te vertellen heeft, maar zijn debuut laat bezwijken onder het gewicht van te veel ideeën.