MUBI Spotlight: Das Weisse Band

  • Datum 20-03-2015
  • Auteur
  • Deel dit artikel

Das weisse Band

De Filmkrant en vod-platform MUBI richten deze maand hun spotlicht op het werk van Michael Haneke. Vanaf vandaag 30 dagen te zien: Das Weisse Band, over hoe een onrechtvaardige maatschappij immorele kinderen kweekt, en Haneke empathie.

De anders zo meedogenloze dominee wankelt als zijn jongste zoontje, een jongetje van een jaar of vier, hem zijn vogeltje schenkt. Een daad van liefde en belangeloosheid voor een vader verteerd door achterdocht en schuld. Welkom in het Duitsland van de vroege twintigste eeuw, zoals verbeeld door Michael Haneke in zijn Gouden Palm-winnaar Das weisse Band. Met als ondertitel ‘Een Duitse kindergeschiedenis’. Want dat is waar het Haneke om te doen is: de amorele generatie die een van onrecht doorspekte gemeenschap kweekt aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Plaats van handeling is een dorp dat een pars pro toto is van de patriarchale standenmaatschappij van destijds. Zoals de vogel de verhouding verbeeldt tussen ouder en kind.

Het jongetje had het diertje eerst gewond buiten gevonden en vroeg vader of hij het mocht verplegen. Vader greep het verzoekje aan voor een morele les over verantwoordelijkheid en zorg: pas nadat het kleutertje had beloofd het dier weer vrij te zullen laten zodra het genezen is en zich er niet aan te binden, stond vader toe dat hij het zou verzorgen.

En nu is het jongetje terug in vaders studeerkamer. Want daar zat tot voor kort, in een hoek van de kamer, vaders eigen gekooide vogel op een stok. Dat juist deze scène er zo uitspringt in Das weisse Band, komt omdat ze het spiegelbeeld is van hoe vader zijn oudste zoon Martin even daarvoor autoritair tegemoet treedt en tot op het bot kleineert. De opgekropte boze onmacht die van het gezicht van de grote broer druipt is zo indrukwekkend dat het de filmposter heeft gehaald.

‘Vader, kunt u mij vergeven?’ hebben de kinderen hem dan al meermaals gevraagd. Zodat ook zij vergeven hun schuldenaren. Maar daar komt het niet van, want vaders straffende hand mist wat zijn vierjarige zoontje nog wel heeft: empathie.

De kracht van het gebaar van de schenkende jongenshand schuilt in zijn eenvoud en vanzelfsprekende grootmoedigheid: de kleine jongen heeft gehoord dat vader verdrietig is over het verlies van zijn vogel, en biedt hem nu de zijne aan.

Het tafereel legt tegelijk de kracht van cinema bloot zoals die zo mooi werd verwoord door de legendarische filmcriticus Roger Ebert, die film omschreef als "een soort machine die empathie genereert (…), die helpt om ons te identificeren met de mensen die deze reis met ons delen." Haneke’s zwart-wit-film is complex en vol grijstinten: hij laat ons meevoelen met de langzaam verstenende kinderen, maar ook — en dat is cruciaal — met de rechtlijnige vader als die onder zijn dikke, kille vel zijn gekooide hart ontwaart.

Karin Wolfs

Filmkrant-lezers kijken drie maanden gratis op MUBI.com, waar Das weisse Band vanaf vandaag 30 dagen lang is te zien.