Cannes 2016: Blog 2

Een uit de hand gelopen diner bij moeder en een doodsbange vader in het wild: gebroken families domineren de eerste twee competitiefilms van de 69ste editie van het Festival van Cannes.

"Een nieuwe Woody Allen is hetzelfde als je familie weer tijdens kerst zien", viel te horen tijdens een gesprek na het zien van Café Society. "Soms is leuk, soms verschrikkelijk, soms ongemakkelijk, maar het blijft familie." Deze observatie bleef in het hoofd rondspoken tijdens de  vertoning van de eerste competitiefilm, Cristi Puiu’s Sieranevada. De Roemeense schrijver/regisseur van The Death of Mr. Lazarescu (2005) en Aurora (2010) volgt in deze film drie uur lang een arts die met zijn geïrriteerde vrouw tijdens de kerstdagen zijn familie bezoekt.

Het Roemeense appartement waar Lary’s moeder woont, barst bijna uit zijn voegen, zoveel mensen lopen er constant in en uit de woon-, slaap- en badkamers. Uiteraard is er ook de keuken, epicentrum van Sieranevada (het vergt wat verbeeldingskracht om die titel passend in het verhaal te krijgen). Daar wordt geroddeld, geruzied en bovenal gewerkt aan het grote diner dat zal worden gehouden zodra de priester is langsgeweest voor een bescheiden ritueel om afscheid te nemen van Lary’s overleden oom. Alleen, die priester komt maar niet. In drie uur voert Puiu de druk op door de honger van de personages te laten groeien. Een koud broodje? Oké. En stiekem wat van de borsjtsj proeven kan ook nog wel als er niemand kijkt. Maar er mag pas echt gegeten worden als het ritueel voltooid is en iedereen aan tafel zit. Het is een straffe zit voor iedereen in de familie.

Wat Sieranevada zo fascinerend (en goed kijkbaar) maakt is dat Puiu de familie gewoon een familie laat zijn. In verscheidene configuraties bewegen moeder, zoon, broer, zus, tante en neef zich door het huis. Deuren blijven open en dicht gaan. Men bespreekt politiek, het eten (dat als een stilleven op lange tafels staat) en post-9/11 en Charlie Hebdo-samenzweringen. Alles kan gezegd worden zolang het niet te persoonlijk wordt. Toch voelt de kijker zich bijna voyeur. Of beter: als het  ongemakkelijke neefje dat observeert maar geen inspraak heeft. Die ziet daardoor  dingen die de rest niet ziet: dat de gasten om echte problemen heen praten, kleine leugentjes voor eigen bestwil vertellen en dat de recentelijk overleden pater familias een emotioneel gat in de familie heeft achtergelaten. Pas als er na uren gegeten kan worden is er even verlichting. Al zie je de bui het jaar daarna al weer hangen. Dan komt die priester vast weer te laat opdagen en lopen de gemoederen weer op. Familie blijft familie…

Gebroken gezinnen blijven terugkomen in de competitie gedurende de eerste dagen van het festival. Vanochtend ging Rester Vertical van Fransman Alain Guiraudie in première, waarin de dwalende scenarioschrijver Léo (Damien Bonnard) een kind krijgt met herder Marie (India Hair). Zij lijdt vervolgens aan een hevige vorm van postnatale depressie en ineens is hij de aangewezen ouder. Niet een handige combinatie, want hij probeert juist van zijn verantwoordelijkheden (deadlines!) weg te vluchten. Vaak genoeg ligt het productje van hun incidentele liefde dus te huilen in de auto, terwijl Léo zijn eigen agenda elders najaagt.

Drie jaar geleden stond Guiraudie voor het eerst op Cannes (buiten de competitie weliswaar) met de indrukwekkende (en superieure) homo-erotische thriller L’inconnu du lac, over een moord aan een meertje waar homoseksuelen komen om te cruisen. Met die film schepte hij een haast Hitchcockiaanse microkosmos die hij door de introductie van een moord en diens bijhorende detective grondig binnenstebuiten keerde. Met Rester Vertical begeeft hij zich op dromeriger terrein door de schrijversblokkade van de scenarioschrijver à la Barton Fink en Adaptation te verbeelden. Bovendien zit er nog de homo-erotische twist in die we van Guiraudie mogen verwachten. Op papier erg interessant, maar soms lijkt de regisseur net zo verloren te zijn in dit verhaal als zijn hoofdpersonage.

En toch zie je in Rester Vertical wat voor een talentvolle regisseur dit is. Guiraudie is ongelooflijk effectief als het aankomt op kadrering, montage en mise-en-scene. Het mooiste voorbeeld: het gehele verloop van de relatie tussen Léo en Marie wordt verbeeld in een serie close-ups van hun geslachtsdelen. De manier waarop deze door de film verspreide shots de ware relatie tussen Léo en Marie symboliseren, doet oprecht denken aan de slaapkamervariant van de ontelbaar keren geanalyseerde ontbijttafelscène van Citizen Kane. Fijn dat Guiraudie niet schuwt van hét onderdeel dat essentieel is voor het maken van een familie. In zijn visie is wat daarop volgt alleen extreem beangstigend: vaderfiguur Léo is met zijn baby als een doodsbang lammetje in het wild. En de wereld om hem heen bestaat alleen maar uit hongerige wolven. Wel wat anders dan het weerzien van een Allen dus.

Hugo Emmerzael