Berlinale, dag 3

Ooit maakte Jeff Nichols een film die Mud heette. Die met Matthew McConaughey. Die was goed. Allebei waren ze goed: de film én McConaughey, die gewoon nog even goed acteerde zonder enkeldiep in de Bayou hel en verdoemenis te preken.

Dat schiep een band tussen Jeff Nichols en ons stervelingen. Het schiep ook vertrouwen en verwachtingen. Wat schetst dus gisteren onze verbazing hiero, toen Nichols op de Berlijnse keukentafel een bizarre mashup van E.T., X-Files, Close Encounters en wat je misschien het best kunt omschrijven als niet-The Sixth Sense serveerde? En dan nog eens iets: waarom geven onzichtbare beschavingen altijd zoveel licht? En waarom hebben ze nooit graffiti op de muren? Hoe dan ook, aan de opbouw en de acteurs ligt het niet in Midnight Special. Michael Shannon zet z’n gameface weer op als een man die om onduidelijke redenen een jongetje bij een religieuze sekte ontvoert, daarbij geholpen door Joel Edgerton en Adam Driver, die voor de verandering allebei op standje onnozel spelen. Kirsten Dunst is de moeder.
Binnen- en buitenlandse collega’s denken daar trouwens heel anders over, over de kwaliteit van de film, bleek in de loop van de dag. Volgens hen speelt Nichols juist heel slim met genreregels en past het vol-le-dig in zijn oeuvre wanneer mannen van de geheime dienst net voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid een portaal naar een andere dimensie hebben aanschouwd en zich dan verbazen over een stopcontact dat het niet meer doet. Zeg maar, die genreregels. Meta meta meta.

Over bizarre mashups gesproken. Het plan voor de Utrechtse bioscoop De Kade aan de nieuwe singel bij het Paardenveld is weer van tafel. Het nieuws was in Nederland eergisteren al bekend mea culpa, maar wij hoorden het hier in een kroeg die degelijke Oost-Duitse cocktails serveert voor de prijs van een klein hedge fund. De aandeelhouders van Paardenveld Vastgoed bv, dat wil zeggen één van de aandeelhouders, gaat niet akkoord met het afkopen van de erfpacht. Twee weken terug leek alles goed te gaan. Betrokken partijen moesten alleen nog even een akkoord bereiken over genoemde erfpacht en een krabbel zetten. Maar nee. Filmdistribiteur/exploitant Pim Hermeling moet nog even geduld hebben. Vanzelfsprekend is de streep door de plannen niet definitief. Volgende week kan alles weer anders zijn, leert de ervaring. Al verklaarde filmmaker/café-exploitant Jos Stelling aan RTV Utrecht blij te zijn met de laatste ontwikkeling. ‘Goed nieuws voor de bioscoopsituatie (…) En uiteindelijk zeker ook voor Utrecht.’ Volgens Stelling zijn er al genoeg stoelen in de stad. Al botst dat kennelijk niet met zijn plannen voor reanimatie van de oude City bioscoop aan de Voorstraat.
Hermelings nieuwe bioscoop Rembrandt aan het Arnhemse Velperplein gaat als alles goed gaat op 25 februari gewoon open. De bioscoop moet 200.000 bezoekers per jaar verleiden om naar de zogenoemde kwaliteitsfilms te komen.

Maar goed. Terug naar Berlijn. Gianfranco Rosi’s Fuocoammare is een, nou ja, niet letterlijk verpletterende documentaire, maar toch een lichtjes vermorzelend portret van de onmogelijke situatie op het Italiaanse eiland Lampedusa, waar de afgelopen jaren zo’n 15.000 bootvluchtelingen zijn verdronken. Zeker in de tweede helft bevat de film beelden die kijkers diep kunnen raken en sommigen tot woede kunnen drijven. Het verhaal van de arts die op het eiland zowel de bewoners dient, als toeziet op de binnenkomende vluchtelingen, gaat dwars door de ziel.
Het eerste shot van een eeuwenoude, wijdvertakte, onverzettelijke boom zou je als een beeld van die onmogelijke situatie kunnen zien. Rosi, de maker van El Sicario, Room 164 en Sacro GRA en zelf geboren in Eritrea, stelt geen vragen aan de mensen in beeld. Behalve de arts komt nauwelijk iemand aan het woord. Rosi zet het leven op het eiland in vorm van de belevenissen van de twaalfjarige Samuele naast de gebeurtenissen op zee. Een leven dat zich op vreemde wijze lijkt te onttrekken aan de harde werkelijkheid die elke dag met de golven op de kust slaat. De onzichtbare radargolven die zinkende gammelbootjes in contact brengen met de kustwacht lijken ook de onzichtbare golven die een radiozender met Siciliaanse smartlappen zijn muziek bij mensen thuis laat bezorgen. Rosi wijst fijntjes op de samenhang, op de rijm die je zou kunnen waarnemen, en op het gebrek aan samenhang, op de incongruenties. Hij laat een eiland zien dat bijna bezwijkt onder het symbolische en reële gewicht van zoveel drama, maar waar het leven door gaat. Natuurlijk doet het dat. Ergens zinkt een boot. Op het land schilt een oude vrouw haar aardappelen. Arme zielen, zegt ze.

Kees Driessen/Ronald Rovers