Philippe Falardeau over Monsieur Lazhar

In zijn feelgooddrama Monsieur Lazhar laat de Canadese regisseur Philippe Falardeau zien hoe een Algerijnse immigrant een schoolklas weer tot leven brengt na de tragische dood van hun lerares.

Sinds zijn première op het Filmfestival Toronto maakte de Canadese regisseur Philippe Falardeau (1968) een heuse zegetocht met zijn feelgooddrama Monsieur Lazhar, culminerend in een Oscarnominatie voor Beste Buitenlandse Film. Ook het Filmfestival Rotterdam deed hij even aan, waar hij prompt de Publieksprijs won. Zijn relaas van een Algerijnse immigrant die een schoolklas weer tot leven brengt na de tragische dood van hun lerares raakte ook daar een gevoelige snaar.

Moest u eigenlijk niet naar Los Angeles om voor de Oscars te lobbyen? "Los Angeles kan wachten. Rotterdam is belangrijker. Mijn eerste film La moitié gauche du frigo (2000) heeft hier gedraaid en Rotterdam was het eerste internationale filmfestival buiten Canada waar ik ben geweest, dus ik wilde graag terugkomen. Filmfestivals zijn belangrijk voor mijn carrière als filmmaker, want mijn films zijn nooit enorme kassuccessen. Ze gedijen beter in een intiem klimaat van filmliefhebbers."

Monsieur Lazhar is gebaseerd op een theatermonoloog. Hoe heeft u daar een film van gemaakt? "De meeste toneelstukken die ik zie gaan over dertigers en hun relatieperikelen. Dat boeit me niet zoveel. Maar op een avond ging ik naar de schouwburg en zat ik plotseling tegenover het verhaal van een immigrant op het toneel, dat niet over immigratie gaat, maar over iets universelers. Immigratie is wel iets wat me interesseert, maar voor je het weet ben je daar een heel politiek correct, didactisch verhaal over aan het vertellen. Deze man, dit personage raakte me door z’n waardigheid en z’n kwetsbaarheid. Terwijl ik naar zijn verhaal luisterde bedacht ik de andere personages er al bij, al heeft het me nog twee jaar gekost voor ik het hele script afhad."

Wat vond u er dramatisch interessant aan? "Het feit dat Lazhar tegen de immigratiedienst de waarheid vertelt en liegt tegen het schoolhoofd. Meestal is dat andersom. Lazhar liegt omdat hij in de voetsporen van zijn vrouw wil treden en de kinderen wil helpen, maar dat is niet zonder eigenbelang, want daardoor kan hij in het reine komen met zijn eigen verleden. En zijn eigen rouwproces. In die zin is hij een spiegel voor het rouwproces van de kinderen."

U heeft op een school in Montréal gedraaid, vergeleken bij Nederlandse scholen is die behoorlijk traditioneel. Geeft dat een representatief beeld van de sfeer op school in Canada? "Zo ouderwets is die school nou ook weer niet. Lazhar is nog veel ouderwetser. Ik heb ervoor gekozen om de film op een privéschool te situeren, waar de kinderen misschien iets beleefder en welopgevoeder zijn. Maar ik was bang dat als ik de film op een zwarte school in Oost-Montréal zou draaien, dat het dan opeens over de problemen van de kinderen op die school zou gaan en niet meer over het proces dat ze met z’n allen doormaken."

In de film botsen twee waardensystemen, twee onderwijsmethodes. Heeft u daar veel research naar gedaan? "Ik ben terug naar school gegaan. Heb achterin de klas gezeten, want ik wilde weleens weten hoe het nu op school toeging. Er is een hoop veranderd. Leraren zijn niet meer alleen maar leraren, maar ook opvoeders geworden. Volgens mij is dat ook waarom er zoveel vrouwen lesgeven, omdat ze veel beter kunnen multitasken dan mannen.
"Wat ik ook interessant vond om te zien is hoe beweeglijk kinderen zijn geworden. Ze zitten helemaal niet meer stil op hun stoel zoals toen ik naar school ging. Ze zijn voortdurend aan het bewegen.
"Ik ben ook naar Algerije gegaan, al is het alleen maar om te weten waar Lazhar vandaan komt."

Zijn er veel Algerijnse immigranten in Montréal? "Hoewel er geen historische banden zijn tussen Canada en Algerije kent Montréal wel een aanzienlijke Algerijnse gemeenschap. Dat heeft vooral met de taal te maken. Er zijn veel Algerijnse leraren, omdat ze correcter Frans spreken dan de meeste Canadezen. Bovendien zijn er in Canada geen politieke spanningen tussen de verschillende bevolkingsgroepen omdat er geen historische lading is. Sterker nog, wij zijn zelf een Franse kolonie geweest."

Toch speelt er wel een zeker racisme op de achtergrond mee. Er zit een meisje in de klas dat daar expliciet vragen over stelt en haar ouders later ook. "Wat ik heb willen voorkomen is dat je door te laten zien dat er ook racisme is, opeens een film hebt gemaakt die alleen nog maar over racisme gaat. Ik heb een film willen maken over ontmoetingen en de misverstanden die dáárbij horen. Wat ik veel erger vind is de uitspraak van die ouders dat ze willen dat Lazhar haar lesgeeft, maar dat hij de opvoeding aan hen moet overlaten. Kinderen brengen meer tijd op school door dan thuis. Maar dat zijn allemaal dingen die voor mij alleen aan de zijlijn meespelen, want voor je het weet heb je een film over zelfmoord, opvoeding, racisme, schuld…"

Laat de film ons een beetje nostalgisch voelen over de onderwijsmethoden van Lazhar? "Op een bepaalde manier wel. Hij komt uit een tijd dat de leraar nog een autoriteit was. Tegenwoordig zijn ouders veel assertiever. Ik weet niet of dat goed of slecht is. Ik heb meer een polaroid gemaakt waar iedereen maar het zijne in moet zien. Als ik ergens nostalgisch over ben zijn het zijn literatuurlessen. Natuurlijk behandelt hij boeken die veel te moeilijk voor die kinderen zijn. Dat hij Balzac met ze leest is echt een grap. Maar via poëzie en literatuur leert hij die kinderen de waarde van taal en dus van communicatie kennen."

Aan het einde van de film kiest hij de kant van de kinderen door te zeggen dat het onethisch was van hun lerares om in hun klas een einde aan haar leven te maken. Dat is tamelijk ongewoon. "Dat is iets wat je niet doet. Maar aan de andere kant. Hij komt uit een land met een extreem gewelddadige geschiedenis. Voor hem er is een overeenkomst tussen het psychologische geweld van de lerares en het politieke geweld in Algerije. Zijn vrouw is in Algerije achtergebleven om les te kunnen geven, dus hij kan niet begrijpen dat een vrouw met hetzelfde beroep haar leerlingen in de steek zou laten. Ik begrijp zijn frustratie. Ik heb verder geen oordeel over die lerares, maar ik begrijp dat de plek waar iemand zelfmoord pleegt heel veelbetekenend is. Het is de plek waar ze hun laatste roep om hulp laten horen."

Dana Linssen

Monsieur Lazhar is te zien vanaf 7 maart.