Myrte Ouwerkerk over Offbeat

'Het moest flink losgaan'

In de reeks Lichting 2019 interviewt de Filmkrant de hele zomer vers afgestudeerd filmtalent van diverse academies. Myrte Ouwerkerk (Filmacademie) maakte met Offbeat satirische scifi die barst van de energie, en liet daarbij geen middel onbenut. “Ik heb het gevoel dat ik mijn eigen pad heb kunnen bewandelen.”

Wat als schone zuurstof ooit een luxe wordt? In Offbeat zien we hoe de jonge chaoot Olly de strijd aangaat om tot de lucky few te behoren die in een koepel met schone lucht mag gaan wonen, in een wereld waar het zonder mondkapje niet te doen is. Olly bevindt zich in een kleurrijk gezelschap met onder anderen een transgender vrouw, een aan een rolstoel gekluisterde man en een meisje dat gewoon de aller-allerbeste wil zijn. Offbeat is geen klimaatfilm; het is een pleidooi voor eigenzinnigheid en een ode aan de buitenbeentjes.

Laten we bij het begin beginnen: waarom moest dit je afstudeerfilm worden? “Je hebt je hele leven lang te maken met systemen. Bijvoorbeeld het schoolsysteem, waar je als kleuter al wordt onderwerpen aan tests, toetsen en opdrachten. Scoor je te hoog, te laag of verkeerd, dan val je buiten de boot en krijg je een stempel; of het nou hoogbegaafdheid, ADD, dyslexie of iets anders is. Zo’n etiket bepaalt in grote mate hoe je wordt behandeld, en uiteindelijk zelfs hoe je je gedraagt. ‘Het systeem’ beheerst dus een behoorlijk deel van ons leven. Bovendien worden systemen gepresenteerd als onpartijdig en instrumenteel, maar ligt er toch altijd een waardeoordeel aan ten grondslag. Met Offbeat wilde ik zulke structuren de vinger geven: ‘Fuck the System’.”

Heb je ook op de Filmacedemie te maken gehad met dat soort systemen? “Op de Filmacademie ben ik inderdaad ook tegen een systeem aangelopen, maar ik heb toch het gevoel dat ik uiteindelijk mijn eigen pad heb kunnen bewandelen. Als je hier weet wat je wil en bereid bent daarvoor te vechten, kun je het systeem in je voordeel laten werken.”

Het lijkt alsof dat goed is gelukt, want de stijl van je film is opvallend. “Ik wilde graag experimenteren met verschillende disciplines, zoals muziek, dans, en visual effects. Voor de laatste scène heb ik mogen samenwerken met choreograaf Alessio Reedijk. Een hele toffe ervaring, want naar deze scène wordt in de rest van de film toegewerkt. Het moest flink losgaan, dus we hebben intensief met alle departementen samengewerkt om dit zo voor elkaar te krijgen.”

Myrte Ouwerkerk (foto Filmacademie)

Satirische sciencefiction is een combinatie van genres die je in Nederland niet vaak ziet. Waarom heb je daarvoor gekozen? “Allereerst stelt sciencefiction je in staat om een ‘wat-als’-vraag te stellen: als onze toekomst er zus of zo uitziet, wat heeft dat dan voor gevolgen voor de manier waarop wij met elkaar samenleven? Dit geeft ruimte om te experimenteren met sociale vraagstukken. Andere genres geven je deze vrijheid veel minder. Door het satirische aspect kon ik bepaalde dingen nog meer uitvergroten. De combinatie van deze twee genres ondersteunt elkaar dus sterk. Daarnaast wilde ik experimenteren en mezelf uitdagen. Je studeert maar één keer af, dus waarom zou je niet flink uitpakken? Wat mij betreft mogen er meer genrefilms worden gemaakt in Nederland. Naast het feit dat sciencefiction zich goed leent voor wat ik wilde vertellen, wilde ik met mijn film ook laten zien hoe leuk het is om met genrefilm bezig te zijn.”

In je film zien we twee werelden: de normale, vervuilde buitenwereld en de glazen koepel met schone lucht. Wat wilde je met deze tegenstelling onderzoeken? “Dit was voor mij voornamelijk een verteltechniek om het ‘wat-als’ tot stand te brengen. Het ging mij niet per se om het gegeven dat er misschien een tijd gaat aanbreken waarin er gebrek is aan schone lucht, maar om het contrast tussen de twee werelden, en wat dit met een mens zou doen. De vraag was voor mij: wat als straks, in een verre toekomst, onze kans op een prettig leven voor 100% wordt bepaald door beoordelingssystemen?”

In je film komt, mede door het kleurrijke gezelschap aan bijrollen dat je opvoert, een behoorlijk aantal thema’s aan bod: klimaat, gender, surveillance, de prestatiemaatschappij. Het is nogal wat voor een korte film. Waar vond je het onderlinge verband? “Het was niet mijn doel om een statement te maken over klimaatproblematiek. Het gebrek aan schone lucht heeft echt een verhaaltechnische rol, en geeft betekenis aan het contrast dat ik hierboven beschrijf. De overige thema’s die je noemt hebben naar mijn mening allemaal te maken met één en hetzelfde vraagstuk: wat gebeurt er in een dystopische wereld met mensen die niet in de pas lopen of niet voldoen aan de norm?”

Hoewel jouw film het luchtig houdt vertoont Offbeat stylistische overeenkomsten met de meer duistere kost van onze tijd, bijvoorbeeld met de serie Black Mirror. Was dat een bewuste knipoog? “Ik weet dat mijn film in een bepaalde traditie staat, maar het was geen bewuste knipoog. Ik vind het een ontzettend goede serie, dus het is zeker een inspiratie geweest, maar niet als enige; ik denk bijvoorbeeld ook aan Yorgos Lanthimos, die met The Lobster ook een komisch-dystopische film heeft gemaakt.”

Heb je tijdens het maken van de film zelf een antwoord gevonden op de vraagstukken die je centraal stelt? “Niet per se, maar dat was ook niet mijn insteek. Wel was het een leuke en vruchtbare manier om mijn frustratie met het systeem vorm te geven. Ik heb het bewust luchtig gehouden, omdat ik het uiteindelijk ook belangrijk vind dat mijn film vermakelijk is. Er komen een aantal zware thema’s aan bod, dus door het humoristisch te houden wilde ik voorkomen dat ik een belerende film zou maken.”


Diverse afstudeerfilms zullen te zien zijn op het Nederlands Film Festival dat van 27 september t/m 5 oktober plaatsvindt in Utrecht. Dit interview kwam tot stand in het kader van Filmkrant Lab 2019, een workshoptraject voor jonge filmcritici.