Maren Ade over Toni Erdmann

Thierry Frémaux, artistiek directeur van het festival van Cannes, noemde Toni Erdmann zijn geheime wapen in de editie van 2016. Hij had gelijk: hier was niemand op voorbereid. Ook Maren Ade zelf niet. "Ik was heel zenuwachtig", reageert de Duitse regisseur met een hese stem op de vraag hoe het is om in Cannes te zijn. De première van haar derde speelfilm Toni Erdmann zette twee dagen eerder het festival op z’n kop. Het lijkt zijn tol te hebben geëist van de regisseur, want Ade heeft inmiddels een griep opgelopen. "Op maandag had ik de film af, op dinsdag zag ik hem helemaal en op woensdag vloog ik hier naartoe. Maar het is goed zo." Het mag duidelijk zijn dat Toni Erdmann het resultaat van zwaar werk is. Al twee jaar geleden was Ade klaar met filmen, maar uit honderd uur materiaal destilleer je niet snel een speelfilm van ‘slechts’ drie uur. "Ik ben in die tussentijd ook moeder geworden, maar ik heb mijzelf weinig vrije tijd gegund."
Er zit een parallel tussen de hardwerken­­de regisseur die amper vrij neemt na een zwangerschap en haar nieuwe film over een jongvolwassen vrouw die zich boven alles op haar werk stort. Maar autobiografisch wil Ade Toni Erdmann niet noemen. "De personages heb ik allemaal bedacht. Ik ben gefascineerd door de dynamiek binnen families. Iedereen speelt rollen en dat kan heel statisch worden. Je herhaalt jezelf tegenover andere familie­leden, maar tegelijker denk je: ik ben anders, alleen weet ik niet hoe ik dat kan laten zien. Zo kwam ik op het idee van een duel tussen vader en dochter, een rollenspel waarin de vader zijn dochter benadert als een vreemde. Alleen in dat spel kunnen ze elkaar beter leren kennen en staan ze voor elkaar open."
Toni Erdmann gaat dus over maskers en rollenspellen, iets wat pijnlijk wordt benadrukt in de scènes die zich afspelen in de consultancywereld van Boekarest. Ade legt uit: "De consultant vind ik een fascinerende, conflictueuze baan. Het is niet toegestaan om je gevoel te tonen, dus neem je nog meer rollen aan: de ijskoude bitch is een rol, de zakenvrouw is een rol, de vriendin is een rol, net zoals de dochter een rol is. Dat maakt het ingewikkeld voor de vader van Inez, die ziet dat ze al die rollen meeneemt in haar privéleven. Hij wil haar alleen maar gelukkig zien. Om eerlijk te zijn kan geluk best wel overschat worden. Ik bedoel, haar vader is ook niet altijd gelukkig. Persoonlijk vind ik dat het relaxter zou zijn als het gewoon okay is om niet altijd gelukkig te zijn."

Hugo Emmerzael