Alejandro Landes over Porfirio

Alejandro Landes zal waarschijnlijk liever niet hebben dat u dit interview leest voordat u Porfirio heeft gezien. Het geraffineerde spel dat de film speelt met feit en fictie in het leven van Porfirio Ramirez, een gehandicapte man die in 2003 een vliegtuig probeerde te kapen, is het best te bekijken met zo min mogelijk voorkennis.

"Tijdens de film zul je als kijker merken dat er, ondanks dat je duidelijk naar fictie zit te kijken, iets echts doorheen schemert", legt Landes uit tijdens een bezoek aan het festival World Cinema Amsterdam afgelopen augustus. "Ik hoop natuurlijk dat de kijker dit langzaam zelf ontdekt, anders had ik wel de tekst ‘based on a true story’ aan het begin gezet. De impliciete boodschap daarvan is altijd dat het verhaal de moeite van het kijken waard is omdat het echt is. Daar kan ik niet zo veel mee; het idee van iets dat verzonnen lijkt maar achteraf echt blijkt te zijn, spreekt me veel meer aan."
Landes vergelijkt de ervaring die hij de toeschouwer wil laten ondergaan met een kikker in kokend water: "Als je een kikker in heet water gooit zal hij er uit springen, maar als je hem in koud water doet en het langzaam opwarmt zal hij blijven zitten."

Lange adem
Voordat Landes deze fictie kon creëren, moest hij eerst de realiteit leren kennen. "Ik las over Porfirio in een piepklein berichtje op de voorpagina van de krant. Het was een soort grapje, over hoe Colombiaans het was dat een man in een rolstoel een vliegtuig kaapt. Maar het verhaal bleef me. Drie maanden later ging ik bij hem langs. Ik was niet de enige: er kwamen in die tijd duizenden mensen op Porfirio af. Maar het verschil is dat zij weer vertrokken en doorgingen naar nieuwe verhalen, en ik bleef hangen. Ik weet eigenlijk niet of dat goed of slecht is."
Die lange adem was noodzakelijk om dicht bij Porfirio te komen; een van de sterkste punten van zijn film. "Op het moment dat ik besloot dat ik Porfirio zichzelf wilde laten spelen, wist ik dat ook de rest van de cast uit niet-professionele acteurs moest bestaan. Daardoor werden de opnames een organisch proces. Elke dialoog is uitgeschreven, elk shot gestoryboard, maar tegelijkertijd gebeurden bepaalde dingen gewoon."
Neem nu de scènes tussen Porfirio en zijn vrouw. "Zij is niet echt zijn vrouw; Porfirio’s echtgenote is bij hem weggegaan. Porfirio en het meisje kenden elkaar gewoon uit de buurt. Hij vond haar mooi, zij genoot van de aandacht van die man die door zijn raam naar haar keek, en ik speelde daar een beetje mee. Er is een moment in de film waarop zij in zijn ogen kijkt en vraagt waarom hij huilt, en hij zegt: ‘Omdat ik van je hou.’ Dat heb ik niet geschreven, ik heb er ook niet om gevraagd; dat kwam vanuit hen. Ik heb simpelweg deze twee mensen samengebracht en wekenlang in één huis laten wonen voor de opnames." Dat soort verrassingen, dat is waar het voor Landes om draait. "Ik wilde een situatie creëren waarin die verrassingen konden gebeuren; het onverwachte als het ware in gang zetten."

Luchtpiraat
Zo lopen het verleden waarin de film zich afspeelt en de hedendaagse situatie van de opnames constant door elkaar. "Dat is de essentie van de film," zegt Landes, "dat heden en verleden zo inwisselbaar kunnen zijn. Porfirio woont in een land waar hij als gehandicapte niet veel mogelijkheden heeft om zich voort te bewegen, waardoor hij altijd opgesloten zat in z’n eigen huis. Wat is het dan ironisch dat hij na de kaping werd veroordeeld tot huisarrest: hij zat op exact dezelfde plaats als waar zijn avontuur begon. Die cirkel met zijn anticlimax intrigeerde me."
Narratief mag er dan weinig gebeuren in Porfirio, daardoor is er des te meer ruimte om de ontwikkeling van het karakter te tonen. "In de westerse mentaliteit is rondlopen in cirkels iets negatiefs, maar vaak kan het juist erg interessant zijn. Ook al kom je steeds terug op dezelfde plek, je bent nooit meer dezelfde persoon die vertrok. Iets in Porfirio is strijdbaarder en trotser aan het eind van zijn verhaal. Hij is ‘de luchtpiraat’ geworden. Toen ik hem voor het eerst op ging zoeken, wist ik niet precies waar hij woonde, en iedereen in de wijk die ik de weg vroeg zei als ik zijn naam noemde direct: ‘Oh, de luchtpiraat!’ Wanneer je in het leven vooruit kunt met één naam, zoals Madonna, weet je dat je beroemd bent! Vandaar ook de titel: hij is een karakter geworden en de film draait om het creëren van die mythe. Ik speelde met het feit dat Porfirio zichzelf al tot personage had gemaakt voordat ík hem tot personage maakte."
Ook Landes zelf maakte zo’n kleine, persoonlijke confrontatie door dankzij het maken van de film. "Toen ik op school zat, zat mijn vader een jaar of vijf in de gevangenis. In die tijd bezocht ik hem in een klein kamertje, en zoals de meeste gevangenen trainde mijn vader veel, dus zijn rug was erg groot. Mijn moeder houdt niet van cinema, maar ik liet haar een paar shots uit Porfirio zien. Toen we bij het beeld van Porfirio’s rug kwamen dat ook op de poster staat, zei ze: ‘Mijn God, het is je vaders rug.’ En toen dacht ik: ik heb een behoorlijke weg afgelegd."

Joost Broeren