Cannes 2016: Blog 7

De vrouw gedefinieerd door verlies

Aquarius

Het valt op. Van de vijftien competitiefilms die tot nu toe in Cannes zijn vertoond, hebben er zes een dragende vrouwelijke hoofdrol. De mannen hebben er maar drie, terwijl in de rest de aandacht wordt verdeeld. Maar wat voor rollen zijn het?

Het lijkt een kleine triomf voor het feminisme, dat in de cinema twee kanten kent: buiten en binnen de film. Wie maken de films en wat zeggen ze? In onze vorige Cannes-post ging het vooral over het eerste. Dit keer over het tweede.

Want een dragende vrouwelijke hoofdrol is één ding, maar wat dragen deze vrouwen? Niet meer alleen jurken en de vreugde van het moederschap, gelukkig. Maar wat dan wel? Welk vrouwbeeld zien we in de competitiefilms in Cannes, wanneer de camera langdurig op één vrouw gericht blijft? Dit: de vrouw wordt gedefinieerd door haar verlies.

De drie meest storende voorbeelden hiervan zijn Pedro Almodóvars Julieta, Nicole Garcia’s Mal de pierres en Olivier Assayas’ Personal Shopper. Elke keer gaat het om een vrouw die iemand is kwijtgeraakt en daardoor totaal in beslag wordt genomen. Zonder haar kind (Julieta), romantisch ideaal (Mal de pierres) of tweelingbroer (Personal Shopper) zijn deze vrouwen elk vermogen tot geluk of relativering verloren. En zo slepen Emma Suárez, Marion Cotillard en Kristen Stewart zich moedeloos door hun films. Bezeten door verlies. Een vrouw, zo wist de Bijbel al, heeft nu eenmaal iemand anders nodig om compleet te zijn.

Ook de andere drie films met dragende vrouwenrollen draaien om verlies, maar bieden wel een genuanceerder beeld. In Andrea Arnolds American Honey heeft hoofdpersoon Star (een sterk debuterende Sasha Lane) alles al verloren en dus kan ze op stel en sprong vertrekken met een rondreizende groep deur-tot-deurverkopers om, hoe armoedig ook, haar eigen leven in de hand te nemen.

In La fille inconnue van de gebroeders Dardenne verliest de arts (Adèle Haenel) een vrouw, zogezegd, door de deur niet open te maken na sluitingstijd. De onbekende vrouw wordt de volgende dag dood gevonden en domineert vanaf dat moment het leven van de arts. Maar die houdt wel, zoals het een goede dokter betaamt, haar emoties goeddeels onder controle en gaat systematisch, alsof ze een ziekte diagnostiseert, op onderzoek uit.

Ook Aquarius draait om een vrouw die volledig in beslag wordt genomen door verlies – maar dreigend verlies, en dat is niet hetzelfde. En deze vrouw laat het niet over haar kant gaan. Zelfverzekerd, om niet te zeggen arrogant, vecht de laatste bewoner van een appartementencomplex (Sonia Braga) voor haar woning. “Ik vertrek hier alleen dood”, bijt ze de projectontwikkelaars toe en daarmee geeft ze niet alleen hen, maar ook het beeld van de afhankelijke vrouw een dikke middelvinger.

En nu maar afwachten wat Paul Verhoevens Elle hieraan toevoegt. Het is de laatste competitiefilm die in Cannes in première gaat, zaterdag 22 mei, met in de hoofdrol Isabelle Huppert.