Focus: Keti Koti in de filmtheaters en op Pepr

Alledaagse waadigheid

In het kader van Keti Koti, de herdenking en viering van de afschaffing van de slavernij, vertonen twaalf filmtheaters op 1 juli drie films van filmmaker Ida Does. Te zien zijn Trefossa: Mi a no mi, Alledaagse waardigheid en Vrede, herinneringen aan Anton de Kom. Een aantal filmtheaters vertoont ook het eerder uitgebrachte Oema foe Sranan. De films zijn ook te zien op online platform Pepr.

De commotie die Philomena Esseds studie Alledaags racisme veertig jaar geleden in Nederland veroorzaakte is nu nauwelijks nog voorstelbaar. Het boek over de ervaringen met racisme van Surinaamse vrouwen in Nederland en zwarte vrouwen in Californië werd neergesabeld. Dat racisme in Nederland net als in de Verenigde Staten zit ingebakken in de maatschappij, ging er bij velen niet in. Racisme was hooguit een incidenteel en geen systemisch verschijnsel. Antropoloog Essed werd weggezet als een onwetenschappelijke amateur.

Inmiddels is het in wetenschappelijke kringen, maar ook bij groepen erbuiten, geen discussiepunt meer dat racisme in het alledaagse leven verweven zit, en is het werk van Essed voor een nieuwe generatie activisten en wetenschappers een inspiratiebron. Vooruitgang blijkt dus mogelijk.

In de documentaire Alledaagse waardigheid duikt filmmaakster Ida Does in werk en leven van Essed. Ze spreekt activisten, academici, kunstenaars en studenten over hun ervaringen met racisme en hun opvattingen over hoe het te bestrijden. Het beeld dat oprijst is dat alledaags racisme een schadelijk en destructief, de samenleving ondermijnend virus is, dat te vuur en te zwaard bestreden moet worden.

Trefossa: Mi a no mi (Trefossa: Ik ben niet ik) vertelt aan de hand van het levensverhaal van de Surinaamse dichter Trefossa, pseudoniem van Henny de Ziel (1916-1975), de strijd voor het Sranantongo, de Surinaams creoolse taal die gesproken werd door de slaven op de plantages. Trefossa schreef in het Sranantongo. Een strofe uit het gedicht Sranan (Suriname) (met eronder de Nederlandse vertaling:

Sranan
brudu f’afo
ben dopu yu doti.
yu santi ben soygi,
ben dringi den dropu,
Sranan,
te kramnari f’afo
ben boro.

Suriname
bloed van onze voorouders
doopte jouw aarde
jouw zand zoog,
en dronk de druppels,
Suriname,
als de ribbenkast van de voorouders
werd doorboord.

De derde film is Vrede, herinneringen aan Anton de Kom. De film vertelt de levensgeschiedenis van de Surinaamse schrijver, antikoloniale strijder en antiracistisch boegbeeld Anton de Kom (1898-1945). De Kom publiceerde in 1934 het boek Wij slaven van Suriname, een felle aanklacht tegen racisme, uitbuiting en koloniale overheersing. Om zijn verzet tegen het kolonialisme werd hij uit Suriname naar Nederland verbannen, waar hij in de jaren dertig naam maakte als schrijver. In de oorlog schreef hij voor antifascistische communistische verzetsbladen. Het kostte hem zijn leven, want in 1944 werd hij gearresteerd. Een jaar later overleed hij in een concentratiekamp aan tbc. De Kom schreef ook gedichten, waaronder Inlanders en rechten, dat hij voor de oorlog in het magazine De communistische gids publiceerde:

Men leutert over morele en materiële opheffing.
Alles maar bedrog, de Inlander heeft geen rechten.
Het zijn de beschavingsbrengers, de colleges van uitbuiting,
Hen moeten we bestrijden, tegen hen moeten wij vechten.

Naast Trefossa: Mi a no mi, Alledaagse waardigheid en Vrede, herinneringen aan Anton de Kom vertonen een aantal filmtheaters ook het vorig jaar heruitgebrachte Oema foe Sranan (At van Praag, 1978). De film volgt vier Surinaamse vrouwen in Suriname en Nederland in de jaren rond de onafhankelijkheid. De film toont uitbuiting en armoede, maar ook strijdbaarheid.

Recensent Nicole Santé schreef er dit over in Filmkrant: “Behalve van de vrouwen schetst de film een beeld van de complexe economische, politieke en sociaal-maatschappelijke situatie in Suriname. Een situatie die nog altijd niet eenvoudiger of beter is geworden na bijna vijftig jaar onafhankelijkheid. Oema foe Sranan is een onontbeerlijk document voor iedereen die zich wil verdiepen in Suriname en de Nederlandse geschiedenis, waar het land onlosmakelijk deel van uitmaakt.”


Keti Koti programma met films van Ida Does | Twaalf filmtheaters en Pepr | 1 juli (filmtheaters) en langere tijd op Pepr