Na 55 jaar einde­lijk de onge­cen­sureerde versie van The Devils

Seks, geweld en religie: een garantie voor schandaal. Dat ondervond Ken Russell bij de release van The Devils in 1971. Hoewel hij een jaar later in Venetië de Gouden Leeuw voor beste regie ontving, kreeg de film over exorcisme in een 17^de-eeuws klooster te maken met censuur en zelfs een totaalverbod in sommige landen. Maar nu wordt hij opnieuw uitgebracht – volledig ongecensureerd.

The Devils speelt zich af in het Frankrijk van 1634, als de Hugenoten in opstand komen en de katholieke machthebbers zich bedreigd voelen. In de vestingstad Loudon leven katholieken en protestanten vredig naast elkaar maar wordt het onrustig als Urbain Grandier (Oliver Reed) aantreedt als nieuwe biechtvader in het lokale klooster. Zuster Jeanne des Anges (Vanessa Redgrave met een bochel) raakt seksueel geobsedeerd met hem en raakt helemaal over de rooie als ze merkt dat Grandier het heeft aangelegd met een ander en zelfs in het geheim is getrouwd. Terwijl in de stad de politieke temperatuur stijgt, breekt in het klooster een vorm van massahysterie uit. Er worden experts bijgehaald om de duivels uit te drijven, maar het gaat van kwaad tot erger, accumulerend in een orgie die Paul Verhoeven ongetwijfeld heeft geïnspireerd bij zijn masturbatie-met-mariabeeldje-scène in Benedetta (2017). De film eindigt met Grandier op de brandstapel.

The Devils geldt als een van de meest controversiële films aller tijden. Bij de oorspronkelijke release stonden de kranten bol van termen als ‘uitzinnig’ en ‘pornografisch’. Übercriticus Roger Ebert bedeelde de film zelfs met nul sterren – een zeldzaamheid. Pauline Kael, die andere grootheid van de toenmalige filmpers, concludeerde heel terecht dat “terwijl de critici zich afwendden van de gekte het publiek er juist voor ging”. In Groot-Brittannië en Italië was The Devils een van de best bezochte films van het jaar. In de VS en Canada was de roulatie beperkt.

Zoals te verwachten deed The Devils veel stof opwaaien, vooral onder conservatieven. Die lobbyden dan ook stevig voor censuur. Een aantal scènes uit de oorspronkelijk 115 minuten lange film werd dan ook geschrapt, vooral de seksueel expliciete. In Groot-Brittannië werd een versie getoond van 111 minuten. In de VS kreeg een 108 minuten durende versie de R-rating. In verschillende regio’s werd The Devils op de zwarte lijst gezet. In Finland bleef vertoning van de film tot 2001 volledig verboden.

Met de jaren is de waardering voor de cultfilm gestegen en kreeg men ook oog voor onder meer het avant-gardistische decor dat Derek Jarman, de latere experimentele filmer, had ontworpen. Warner Bros. brengt nu de 4K gerestaureerde versie opnieuw in roulatie zodat iedereen zelf een oordeel kan vellen. Lumen in Delft bijt het spits af met een vertoning op 31 oktober. De dag daarna volgt De Filmhallen in Amsterdam. Bij KINO in Rotterdam is de film op 35 mm maar liefst drie avonden te zien, van 12 tot en met 14 november. Bezoekers kunnen zich daar verheugen op een ‘nunsploitation’ pre-show en een introductie door Jason Wood, directeur van het British Film Institute.