Focus: Queer coding in Nederlandse films

Hoe maak je liefdesrelaties waar een taboe op rust zichtbaar in films? Filmmakers wendden zich daartoe tot gecodeerde verwijzingen in hun films. Eye-conservator Lou Burkart geeft 14 juli in Eye Filmmuseum een lezing over de zichtbaarheid van lesbiennes in Nederlandse films.

Je kunt lang zoeken naar films over openlijke lesbische verhoudingen in Nederlandse films van vóór de jaren zeventig, want die waren er niet. In de jaren zeventig verdween het taboe langzaam, met als bekendste film misschien Een vrouw als Eva (Nouchka van Brakel, 1979). Daarin ontdekt een in een vervelend heterohuwelijk vastzittende vrouw (Monique van de Ven) in een Franse commune bij een lesbienne (Maria Schneider) een leukere liefde.

Over lesbische verhoudingen doet de Nederlandse cinema sinds die tijd iets minder moeilijk, maar vóór die tijd konden filmmakers liefdesrelaties tussen vrouwen alleen met voor de goede verstaander gecodeerde verwijzingenlaten zien. Die verwijzingen zijn makkelijk over het hoofd te zien, stelt Lou Burkart in een toelichting op de lezing die hen 14 juli in Eye Filmmuseum houdt. “Door films opnieuw te bekijken op zoek naar verhaallijnen die over het hoofd zijn gezien, festivalfolders door te spitten en de sporen van queer initiatieven te volgen, vinden we al de eerste aanwijzingen.”

Deze aanwijzingen vormen “het startschot voor een heuse speurtocht: gecodeerde verwijzingen naar queer bars, knipoogjes naar historische bewegingen en vluchtige verschijningen van iconen – details die een breder publiek wellicht mist en queer kijkers soms over het hoofd zien.”

Inspiratiebron voor Burkart is de veelgeprezen documentaire The Celluloid Closet (Jeffrey Friedman,1996), die in de klassieke Hollywood-cinema verwijzingen naar homoseksuele verhoudingen zoekt en vindt. Burkart illustreert de lezing met filmfragmenten uit Nederlandse films die laten zien “hoe deze (queer) elementen in beeld komen zodra we onze vooropgezette ideeën over het verhaal van een film loslaten.” Daarbij maakt hen onderscheid tussen de Nederlandse mainstreamcinema, zoals voor een groot publiek bedoelde speelfilms, en activistische queer cinema, zoals documentaires en educatieve films die in het queer filmcircuit vertoond werden. Burkarts conclusie: “Wat uit deze lappendeken naar voren komt, is een verzet tegen gemakkelijke categorisering. De lesbische personages uit de Nederlandse cinema verzetten zich tegen simpele labels.”

De avond wordt besloten met de film Mara (Angela Linders). In de film uit 1985 bezoekt een Nederlandse vrouw een vriendin in Portugal. Als ze haar thuis niet aantreft, brengt ze een aantal dagen door in een verlaten landshuis aan zee. Droomsequenties en flashbacks maken haar verlangens en herinneringen zichtbaar en voelbaar. Heeft ze de relatie met haar vriendin geïdealiseerd?

Queer coding in Nederlandse films | 14 juli 2026 | Eye Filmmuseum