Cannes 2026: Misbruik

Er vindt veel misbruik plaats in Cannes-films. Van vrouwen, kinderen, drugs, alcohol en macht. Allemaal goede films. Maar wie heeft er straks zin in?

Na enig aandringen van festivaldirecteur Thierry Frémaux schuifelde Annie Ernaux naar voren op het podium van bioscoop Debussy, te midden van de cast en crew van Mémoire de fille. De Franse Nobelprijs-winnaar van de Literatuur in 2022 bedankte regisseur Judith Godrèche, die haar gelijknamige autobiografische boek had verfilmd. En ze bedankte met nadruk de jonge Tess Barthélémy, die haar speelt als achttienjarige.

Begrijpelijk, want de film gaat over seksueel geweld en Barthélémy heeft een loodzware rol. Vooral omdat Mémoire de fille met enorme eerlijkheid kijkt naar de grensoverschrijdingen van het lichaam en de geest van de jonge Annie. In een wereld waarin rechters nog altijd aan vrouwen vragen waarom ze zich niet harder verweerd hebben tegen belagers, toont Mémoire de fille hoe complex en verwarrend een eerste seksuele ervaring kan zijn voor een naïeve jonge vrouw – die, zoals aan het begin van de film wordt vermeld, opgroeide in een dorp zonder telefoon, zonder seksuele voorlichting, zelfs zonder bad of douche.

En dan kan misbruik – worden meegesleurd, ongevraagd gezoend, vastgepakt en pijnlijk seksueel gedwongen en gebruikt – verward raken met kalverliefde en het gevoel eindelijk speciaal te zijn in iemands ogen. Eindelijk ‘vrij’, zonder duidelijk idee van wat dat begrip inhoudt. Maar, zoals de literaire voice-over aan het begin aangeeft, met de wijsheid van de oudere Ernaux: “Vanaf dat moment behoorde mijn lichaam niet meer aan mij.”

Zin
Mémoire de fille is een solide film, overtuigend geacteerd, die profiteert van een doordachte structuur en psychologisering. Het zien van de film in aanwezigheid van de geëmotioneerde makers en de door het publiek met een staande ovatie onthaalde Ernaux, was een bijzondere ervaring. Maar het zal voor bioscopen niet gemakkelijk zijn de film aan te prijzen. Want wie heeft er nu echt zin om te kijken naar hoe een jonge vrouw wordt gemanipuleerd, uitgelachen, gepest, verkracht – hoe subtiel en belangrijk de psychologische representatie ook is?

Voor Ernaux was het publiceren van het boek een overwinning. En volgens haar, nu op het podium, toonde ook de film uiteindelijk “een bevrijding” – maar hoewel je dat van de film als geheel inderdaad kunt zeggen, neemt dat niet weg dat het grootste deel van de tijd, de weg erheen, geen gemakkelijke kost is. Ik kwam met een zwaar gemoed naar buiten.

Hetzelfde gebeurde, niet onverwachts, bij Marie Kreutzers Gentle Monster. Onderwerp: Philip, de liefhebbende partner van Lucy en ideale vader van hun jonge kind, wordt plots beschuldigd van het online verspreiden van kinderporno.

Natuurlijk zien we de beelden niet. De film profiteert daarnaast van de aantrekkingskracht van grote sterren als Léa Seydoux (als Lucy) en Catherine Deneuve (als haar moeder) en hij beschikt over de bijzonderheidsfactor: zo’n genuanceerde, intelligente film over zo’n moeilijk onderwerp – hoe goed ken ik mijn naasten en wat kan ik überhaupt ooit over ze weten? – is iets uitzonderlijks en een eventuele prijs (wat goed mogelijk is, al is het maar voor Seydoux als verwarde, boze, rouwende, beschermende eega en moeder) kan helpen.

Maar toch is er een drempel om over te gaan. Die voelde ik zelfs toen ik op weg was naar mijn interview met regisseur Kreutzer – op welke toon stel je vragen over zo’n onderwerp?

Bovendien hebben we te maken met de extreem vreemde situatie dat een acteur uit Kreutzers vorige speelfilm Corsage (2022) later zelf is veroordeeld voor het bezit van online kinderporno. Dat de geruchten daarover al tijdens de productie van Corsage rondgingen, wordt ook Kreutzer door sommigen nagedragen. Tegelijk waren er op dat moment geen concrete bewijzen.

“We namen allerlei beslissingen waarvan we op dat moment niet wisten of het de goede waren. Het was voor iedereen nieuw. En hoewel ik al in 2020 met Gentle Monster was begonnen, dacht ik nu: einde project. Want het zal er anders altijd mee verbonden blijven. Maar een paar weken later dacht ik: ik moet de film juist maken. Want ik begon Gentle Monster met het idee: statistisch gezien moet ik niet alleen slachtoffers, maar ook daders kennen. En nu was dat laatste officieel.”

Vanaf dat moment kende Kreutzer persoonlijk de ervaring dat iemand die je vertrouwde toch niet te vertrouwen bleek. “Het verhaal van Gentle Monster was al klaar, dus dat is niet veranderd door de affaire. Maar het had zeker een effect op iedereen op de set, waar het natuurlijk voortdurend ter sprake kwam. Ook met de acteurs. Dus ja, ik had het altijd in het achterhoofd.”

Het is allemaal meer dan genoeg reden om Gentle Monster te willen zien. Maar als je op zaterdag in de bioscoop staat en je afvraagt: waar zal ik nu eens heen? Dan is “die film over beschuldigingen van kinderporno” niet het eerste waar je aan denkt.

Huppelend
Beste lezer, geen zorgen. Het ergste is achter de rug. Want ja, grootschalig drugsmisbruik speelt een sleutelrol in Club Kid, maar deze grootste ontdekking van Cannes tot nu toe wil je zeker zien. En je vrienden willen mee. Sterker nog: waar ik met gekromde rug uit Gentle Monster stapte, kwam ik bijna huppelend uit Club Kid. Beste soundtrack van Cannes tot nu toe, van alles wat ik gehoord heb. Best gecaste kind (al is het zoontje uit Gentle Monster ook sterk). En een film waarbij ik zowel hardop gelachen als zachtjes gesnikt heb.

Regisseur Jordan Firstman speelt zelf de hoofdrol van clubeigenaar Peter, die uit zijn dak gaat op zijn eigen gedrogeerde queer party’s, maar daarin doorschiet en van het padje raakt. Hij is niet de enige die aan drugs ten onder gaat (Cara Delevingne doet ook haar best), maar de film maakt duidelijk dat dit niet voor iedereen geldt – zo conservatief is de moral messaging gelukkig niet – en ook dat je zelfgekozen queer familie voor je klaarstaat als je het moeilijk hebt. Desnoods zonder drugs.

Maar nog mooier is dat Club Kid het nuchtere leven ook echt als leuk en misschien zelfs veel aantrekkelijker afschildert. Want dat is het probleem van dit soort films: de wilde drugsfeesten met vette muziek zijn altijd zo veel aantrekkelijker dan het brave burgerleven dat de oplossing moet vormen, zodat alle kijkers zich achteraf alleen maar het eerste herinneren. Wie weet nog dat Saturday Night Fever (1977) eigenlijk een aanklacht tegen doorgeslagen hedonisme en het gedrogeerde nachtleven was? Ik bedoel maar. Club Kid zet die balans recht. En dat goed gecaste kind, met wie onze Peter opgescheept raakt, helpt natuurlijk.

Alcohol
“Ik heb jou en je zus altijd gewaarschuwd voor de gevaren van drugs”, zegt de moeder aangeslagen tijdens een autorit. “Ik heb alleen niet aan alcohol gedacht.” Dit tegen haar alcoholistische dochter, gespeeld door een lekker losgaande Adèle Exarchopoulos.

Alcohol is de dodelijkste drug die we hebben, beaamt ook regisseur Jeanne Herry als ik haar spreek. Haar film Garance – een maatje te klein voor de hoofdcompetitie waarin die desondanks is opgenomen – toont allerlei manieren om te reageren op het steeds onbeheersbaarder alcoholisme van het titelpersonage, door familie, vrienden, collega’s en medische professionals.

Het activeert de kijker om zich af te vragen wat je zelf zou doen als een dierbare problematisch drinkt. “Er zijn allerlei reacties”, zegt Herry. “Haar geliefde accepteert haar zoals ze is, met alles wat daarbij hoort. Dat is denk ik de juiste. Want alcoholisme is een ziekte. Het helpt echt niet om tegen een alcoholist te zeggen: je moet stoppen met drinken. Want anders hadden we het probleem allang opgelost.”

Ik merkte dat ik een beetje merkwaardig gevoel had bij het bestellen van een drankje na afloop van de film. Ook dat herkent Herry: “Iedereen in de crew was zich opeens bewust van het eigen drankgedrag. Ik ook.”

Holocaust
Er is iets vreemds aan de hand met misbruik in films: het lijkt erop dat het meest specifieke, kleine misbruik – een kind, een jonge vrouw – veel moeilijker om aan te zien is dan het grootste, algemene. Zoals de Holocaust.

De film Heimsuchung van de oude meester Volker Schlöndorff (die hier in 1979 de Gouden Palm won voor Die Blechtrommel, een epos over de nazitijd in Duitsland) is een kleinschalig, rond de bewoners van één huis geconstrueerd epos over de nazitijd en de DDR-tijd in Duitsland. De met de nazi’s heulende architect die in dat huis woont, pikt een stuk land in van zijn Joodse buren als die worden afgevoerd naar Polen.

Goed, de architect weet dan nog niet dat hen daar de dood wacht, en de halve grondwaarde die hij de eigenaren aanbiedt is meer dan een kwart, maar misbruik van de situatie maakt hij zeker. Met een opportunisme waarmee hij na de Tweede Wereldoorlog in de DDR – met dank aan de afwijzingsbrief van Albert Speer die hij zijn diensten vergeefs had aangeboden – even gemakkelijk carrière maakt als wederopbouwer van het weggebombardeerde Berlin. Wie de macht heeft, behoudt die meestal. Een enkele keer vallen mensen na misstappen en misstanden uit hun klasse – maar niet vaak.

Geniale hork
En, om te eindigen bij de filmwereld zelf: in The Beloved (El ser querido) zien we hoe Javier Bardem, als de regisseur van de film-in-de-film – het type geniaal kunstenaar dat door een hele entourage van kritiek gevrijwaard wordt – als een agressieve hork iedereen op de set kapot scheldt. Een giftige mannelijkheid die Bardem zelf op de persconferentie met verve hekelde en die terugslaat op meerdere van de bovengenoemde films.

Machtsmisbruik. Dat is de grote gemene deler van alle bovenstaande vormen van misbruik. En waarom sommige vormen van misbruik gemakkelijker aan te zien, gemakkelijker aan te prijzen zijn dan andere, is zelf misschien de grootste vraag die deze films oproepen.

Na het afronden van een eerste versie van deze blog zag ik Fjord, van Cristian Mungiu. Een film die mijn gekozen thema bevestigt. Want ook hier is sprake van verdenking van misbruik van kinderen. Fysiek dit keer, niet seksueel. Strenge straffen, blauwe plekken. En ook met de vraag wat er eigenlijk gebeurd is en wie je moet geloven. Met allerlei lagen van onduidelijkheid en verdachtmakingen. De kinderen kunnen ook gevallen zijn. Toch besluit de Noorse regering de vijf kinderen van het Roemeens-Noorse gezin preventief uit huis te plaatsen. Een van de meest tot denken en discussie aanzettende films die ik op dit festival tot nu toe zag.

---

The Beloved is in Nederland te zien vanaf 15 oktober. Ook Fjord is aangekocht voor Nederlandse distributie; de releasedatum is nog niet bekend. De overige genoemde films hebben nog geen Nederlandse distributeur.