Carla Simón over Romería

Een jonge vrouw reist in 2004 af naar de Spaanse kuststad Vigo, waar ze meer te weten wil komen over haar vroeg gestorven ouders. In het mysterieuze Romería brengt Carla Simón herinneringen aan haar vader en moeder tot leven. “De film hielp me de beelden te creëren die bij mij ontbraken.”

“Ik zag een hele generatie jongens als onverbeterlijke engeltjes ten val komen”, schrijft auteur Alana S. Portero in haar debuutroman Slechte gewoontes (2023). Ze doelt op de ernstige gevolgen van de intrede van heroïne in Spanje in de jaren tachtig, als jonge Spanjaarden na de dood van dictator Francisco Franco de nieuwbakken democratie uitbundig vieren.

Romería, de derde speelfilm van Carla Simón (Summer 1993, 2017; Alcarràs, 2022), raakt ook aan deze vergeten geschiedenis. Heroïne, en de aidsepidemie waardoor veel heroïneverslaafden werden getroffen, maakte veel slachtoffers, onder wie Simóns ouders.

In het mysterieuze, meanderende Romería – losjes geïnspireerd op Simóns eigen jeugd en brieven die haar moeder aan vrienden en familie schreef – reist de achttienjarige Catalaan Marina in de zomer van 2004 af naar Vigo, naar de familie van haar vader, om meer te weten te komen over haar ouders, die ze nauwelijks heeft gekend.

Wanneer Marina haar familieleden vraagt naar haar ouders, krijgt ze wisselende en onbevredigende antwoorden. Uiteindelijk besluit ze, gevat in een wonderlijke droomsequentie, zich in te beelden wie haar ouders waren en hoe ze leefden. Simón zei daar eerder al over: “Als je je identiteit niet via anderen kunt vormgeven, kun je die zelf creëren. Daar leent cinema zich voor: voor het scheppen van beelden die niet bestaan.”

Als ik haar spreek op het filmfestival van Rotterdam vertelt Simón over de kille wijze waarop Marina door haar familie wordt onthaald in Vigo, dat gelegen is aan de Atlantische Oceaan, zo veel kouder dan het zeewater van de Middellandse Zee dat Marina gewend is. “Het was belangrijk voor me dat haar aankomst letterlijk koud aanvoelt, omdat ze door haar vaders familie echt als een buitenstaander wordt gezien.”

In Romería spelen het land, de zee en de skyline van Vigo sowieso een intrigerende rol. “Er is een belangrijke relatie tussen de geografie en de personages”, beaamt Simón. “Het zijn de gebouwen die de waarheid uitdragen, in contrast met wat de familieleden aan Marina vertellen.”

Extreemrechts
Simón vertelt dat plekken door de jaren heen min of meer hetzelfde blijven en dat mensen op die plekken slechts passanten zijn. “Het menselijk geheugen is onbetrouwbaar. Plekken veranderen door de jaren, maar ze blijven wel bestaan. Mijn relatie met Galicië, de streek waar Vigo ligt, heeft heel erg te maken met het landschap en de straten. Ik vraag me als ik daar ben telkens af: ‘Zouden mijn ouders daar, in die bar, iets hebben gedronken?’ Ik ben me op dat moment bewust dat ik me bevind op dezelfde plek waar zich ooit een liefdesverhaal voltrok. De film gaat over die plek, die ruimte, die Marina niet kent.”

De periode waarin Simóns ouders elkaar leren kennen wordt in Romería verbeeld als een soort verlaat hippietijdperk. Simón: “Mijn ouders werden geboren tijdens de dictatuur, met weinig mogelijkheden en veel repressie. Toen de vrijheid kwam, omarmde de jeugd die zonder te denken aan de gevolgen. Ze begonnen te feesten en braken met de oude waarden van het conservatisme en katholicisme. Ze experimenteerden met drugs en hadden geen idee van de verslavende aard van heroïne. Het is een generatie waarover we vandaag de dag in Spanje nauwelijks praten. Maar zij zijn wel degenen die onze manier van denken veranderden en progressieve ideeën de samenleving binnenloodsten.”

Romería – Spaans voor bedevaartstocht – speelt zich af in de jaren tachtig en in 2004, en is ook een reflectie op het Spanje van nu, waar je Franco-aanhangers nog steeds in alle hoeken van de samenleving aantreft. “We zijn als land niet goed omgesprongen met ons verleden. Spanje is in zekere zin nog steeds verdeeld in twee kampen. En extreemrechts laat weer flink van zich horen, alsof ze nooit zijn weggeweest.”

Simón realiseerde zich overigens pas tijdens het draaien dat Romería op allegorisch niveau iets zegt over Spanje. “Ik onderzoek via mijn films vooral mijn relatie tot mijn familie. Romería is ontstaan uit de frustratie dat ik het echte verhaal van mijn ouders nooit zal weten. De film hielp me bij het creëren van de beelden die bij mij ontbraken, maar op een gegeven moment realiseerde ik me ook dat dit het verhaal is van veel andere mensen.”

Verbeelding
Een scène in de derde akte waarin Marina’s ouders naakt over het strand dartelen en seks hebben tussen het zeewier, doet denken aan Adam en Eva in de Hof van Eden. Hoewel Simón niet als doel had haar ouders te idealiseren, was zo’n sequentie in haar ogen cruciaal: “Ik zocht naar een balans en wilde de vrijheid die zij ervoeren invoelbaar maken. Ze leefden toen in het moment, in de flow. De generaties na hen zijn veel meer bezig met de toekomst. Daarnaast kleeft er iets akeligs aan heroïne en aids, en ik wilde niet dat mijn ouders uitsluitend door die akeligheid gedefinieerd worden.”

Acteur Llúcia Garcia speelt niet alleen Marina, maar ook Marina’s moeder in flashbacks. Simón legt uit dat als je geen beeld van je ouders hebt, je jezelf in hun rol plaatst. “Ik heb slechts een paar foto’s van ze, daarop kan ik bijvoorbeeld zien dat ik op mijn vader lijk. Maar ik kan me moeilijk voorstellen hoe het zou zijn om bewegend beeld van ze te zien. Ik kan me dat proberen in te beelden, maar dat is moeilijk, voor mij werkt verbeelding net als dromen.”

Wat ook bijdraagt aan het dromerige van Romería is dat Marina haar belevenissen registreert met een videorecorder. Die opnames verschijnen tussendoor in beeld. “Die beelden suggereren de relatie van Marina tot plekken die ze filmt. Ze filmt lege plekken en zoekt naar iets wat ze nooit zal vinden, maar toch hoopt ze dat er iets bijzonders in beeld verschijnt.”

Nieuwsgierigheid
Garcia geeft op ingehouden maar gedecideerde wijze gestalte aan Marina. Haar zoektocht wordt niet gedreven door woede. “De plot wordt voortgestuwd door Marina’s nieuwsgierigheid. Zij is in de film vooral een observant. Als ze na de reis thuiskomt zal ze misschien huilen en zich afvragen of ze haar familie nogmaals wil zien. Maar als je zoiets overdonderends meemaakt, is het moeilijk om direct emotioneel te worden.”

Uiteindelijk draait Romería om Marina’s gefictionaliseerde beeld van haar ouders. “Ik wilde herinneringen scheppen. We herinneren ons sowieso niet de feiten, maar de vorige keer dat je je een feit herinnerde. Vandaar dat ik ook zelf, als ik mijn vaders familie vroeg naar mijn ouders, telkens een ander verhaal voorgeschoteld kreeg. Voor mij komt het uiteindelijk hierop neer: waarom kan ik niet gewoon de herinneringen aanmaken waaraan het mij ontbreekt? Hun levensverhaal gieten in een narratief, in de wetenschap dat de losse puzzelstukjes niet in elkaar passen?”

Zo werd het maken van Romería een louterende ervaring. “Ik zeg altijd dat een psycholoog een veel goedkopere oplossing is voor mentale problemen dan het maken van een film. Maar de realiteit is dat het maken van de film voor mij een manier was om vrede te krijgen met mijn verleden. Ik accepteer nu dat er dingen over mijn ouders zijn die ik nooit zal weten. Ik kan mijn familie nu loslaten en me in mijn werk focussen op iets volstrekt nieuws.”

Romería draait vanaf 9 april 2026 in de bioscoop.