Iain Forsyth en Jane Pollard over Broken English

In de documentaire Broken English gaat de Britse zanger, acteur en icoon Marianne Faithfull in dialoog met het archief van haarzelf als publiek persoon. Vlak voor de voltooiing overleed ze. “De film moest geen grafsteen worden.”

“Stel je voor dat er een overheidsinstantie zou bestaan, een soort instituut of ministerie dat verantwoordelijk is voor het herbeoordelen en herwaarderen van de nalatenschap van kunstenaars die door de geschiedenis verkeerd begrepen of gerepresenteerd zijn.”

Aan het woord is Iain Forsyth, die samen met Jane Pollard de documentaire Broken English regisseerde. Een film over en vooral met Marianne Faithfull (1946-2025). Een portret gegoten in een experimentele vorm. De fictieve overheidsinstantie die Forsyth schetst, heet in de film het Ministry of Not Forgetting. Aan de hand van archiefmateriaal – krantenknipsels, albums, videoclips en audiofragmenten – gaat Faithfull op dat ministerie in dialoog met haar publieke persona, die vooral werd gedefinieerd door de mannen om haar heen en een sensatiebeluste pers; en waaraan dus wel wat te corrigeren valt.

Welk archief lag ten grondslag aan het maakproces van Pollard en Forsyth bij het ontwikkelen van hun film? Wat was bijvoorbeeld hun eerste herinnering aan Marianne Faithfull?

Jane Pollard: “Ik weet niet of ik echt een eerste herinnering heb aan Marianne. Het moet haast wel via mijn ouders zijn geweest. Zij waren allebei totale muziekfanaten en gaven me platen om te luisteren, dus ik vermoed dat ik me op die manier van haar bewust werd, of in elk geval van de scene waarin zij verkeerde.” Iain Forsyth: “Marianne is voor mijn gevoel via liedjes als ‘As Tears Go By’ al in mijn leven aanwezig vanaf dat ik heel jong was.”

* * *

Mooie herinneringen, maar zijn ze waar? Forsyth en Pollard lijken er zelf aan te twijfelen. Ze groeiden op in de jaren zeventig. In die jaren gaat het niet goed met Faithfull. Een drugsverslaving en allerlei misogyne leugens in de pers brengen haar mentaal aan de afgrond. Is het mogelijk die te ontkrachten zonder ze te herhalen? In haar memoires maakte Faithfull er zelf weinig woorden aan vuil.

JP: “De trieste waarheid is dat, opgroeiend in het Verenigd Koninkrijk in de jaren zeventig en tachtig, ik waarschijnlijk via die leugens voor het eerst over haar hoorde. Dat is verontrustend. We bevroegen die ook niet. Het was een schandaal, opwindend. Zelfs nu nog is het vaak het eerste waar het over gaat als je haar naam noemt. Dat is krankzinnig. Bijna zestig jaar houdt die leugen al stand.”

IF: “Ik herinner me wel de release van Broken English, het album waarmee ze in 1979 weer opkrabbelde en terugsloeg.”

JP: “Ja, dat herinner ik me ook. Hoe rebels dat album was, hoe anders dan de Marianne die we allemaal dachten te kennen. Maar in alle eerlijkheid denk ik niet dat we bij Marianne Faithfull waren uitgekomen als onderwerp voor een film zonder Warren Ellis en Nick Cave en hun liefde voor haar. Ze hebben met haar gewerkt op haar laatste zes albums en hebben haar heel hoog zitten. Die adoratie, dat respect deed ons opnieuw naar haar kijken. Beter naar haar kijken.”

* * *

Dat is wat deze film doet. Opnieuw kijken. Beter kijken. Naar Marianne Faithfull, en naar haar nalatenschap. Forsyth en Pollard ontwikkelen het idee voor hun documentaire rond 2020. In het nieuws op dat moment: Black Lives Matter-protesten, standbeelden die op meerdere plekken in de wereld omver worden getrokken. Een besef dat de geschiedschrijving niet neutraal is, voedt het idee van het Ministry of Not Forgetting.

JP: “We kwamen op het idee dat er ergens in de gangen van dat ministerie een deur zou zijn met een plakkaat: ‘Departement van buiten gebruik gestelde standbeelden’. Een collectie van al die machtige mannen die zichzelf in brons hebben laten gieten.”
IF: “Het was in de periode dat overal standbeelden werden neergehaald. In Bristol werd het standbeeld van Edward Colston, een slavenhandelaar, omvergetrokken en in zee gegooid.”
JP: “Het gaat allemaal over de manier waarop we geneigd zijn publieke figuren te herinneren. Hoe die herinnering niet evolueert en leert, maar versteent. Toen Marianne tijdens covid naar een verzorgingshuis moest, was de kop in de kranten: ‘Mick Jaggers ex opgenomen in verzorgingshuis’. Waanzin.”
IF: “Dan realiseer je je: als dit de data zijn waarmee Marianne’s publieke erfenis gevoed is, dan kunnen daar alleen maar variaties op uit rollen. Variaties op gebroken data.”
JP: “Onze film is een poging die data opnieuw te kalibreren. Erkennen dat iemands erfenis stuk is en dat herstellen door iemand daar zelf een stem in te geven. Naarmate de opnames vorderden, merkten we dat we de shots op Marianne steeds langer aanhielden. Het was een manier om haar gedachteproces, haar reflectie op zichzelf de ruimte te geven.”

* * *

Een andere belangrijke bron in de ontwikkeling van hun film is Krapps laatste band, Samuel Becketts eenakter uit 1958, waarin een oude man een opname terugluistert van zijn jongere zelf en daar vervolgens mee in dialoog gaat.

JP: “Volgens mij was het Camus die zei dat we als kunstenaars terug blijven grijpen naar de werken die ons hebben gevormd. Voor ons zijn er ook een paar van dat soort toetsstenen. Eén ervan is Becketts toneelstuk. Het idee van een ouder persoon die in gesprek gaat met zijn jongere zelf, en wat dat doet, was een belangrijke inspiratie voor deze film. Je kunt Broken English zien als een reeks ontmoetingen van Marianne met zichzelf, via decennia aan archiefmateriaal: films, foto’s, audio. Alsof al die eerdere versies van Marianne de Marianne ontmoeten die terugkijkt op haar leven.
“Om dat te laten werken hadden we een tweede persoon nodig, iemand met wie ze door dat archief kan gaan, die haar vragen stelt en naar haar luistert. Dat werd George MacKay, met wie we al eerder hadden samengewerkt. Zijn nieuwsgierigheid en warmte waren perfect voor deze rol. We draaiden die scènes in lange takes met drie camera’s. George had een soort script, maar dat was eigenlijk meer een flowchart.”
IF: “Dan was het onderwerp bijvoorbeeld haar eerste ontmoeting met Bob Dylan in het Savoy Hotel in Londen, in een kamer met ook nog Joan Baez. In het script stond dan: als Marianne begint over Joan Baez, kun je deze vragen stellen. Als ze het over Dylan en zijn poëzie heeft, kun je deze vragen stellen. Op die manier had Marianne regie over het gesprek, George volgde haar.”

* * *

In 2014 maken Forsyth en Pollard de film 20,000 Days on Earth, een documentaire over Nick Cave. Geen doorsnee biografische film, maar een fictieve dag uit het leven van Cave, waarin mythe en werkelijkheid samenvloeien.

IF: “Dat was elf, twaalf jaar geleden en op dat moment was het heel erg in trek om muziekdocumentaires te maken die probeerden het gordijn weg te trekken, op zoek te gaan naar de mens achter de mythe. Maar wie wil Nick Cave nou in de supermarkt zien? Je denkt dat je dat wilt, dat het interessant is om te zien wat Nick Cave in zijn boodschappenmandje legt, maar in feite zegt dat niets. Het vertelt je niets over wie Nick Cave is, want wie hij is, is juist ook die mythe. De mythe die hij van zichzelf maakt en die wij van hem maken.”
JP: “We willen altijd dat een kunstenaar zijn creatie met zich meebrengt. We proberen een ruimte te creëren waarin Nick Cave Nick Cave kan zijn, waarin Marianne Faithfull Marianne Faithfull kan zijn. Het Ministry of Not Forgetting is ontstaan vanuit wie Marianne is. Het vormde zich rond haar. Haar liefde voor folk, voor taal en Romantische poëzie. Hoe belezen ze is. Haar humor. We zijn er niet op uit om de kwetsbare mens achter de artiest te onthullen. Die kwetsbare mens is elk van ons, dus die kennen we al.”

* * *

“Marianne Faithfull, a Pop Star Turned Survivor, Is Dead at 78”, kopt The New York Times op 30 januari 2025. De opnames voor Broken English zijn op dat moment zo goed als klaar, alleen scènes waarin Tilda Swinton als ambtenaar van het Ministry of Not Forgetting de film aaneenpraat, moeten nog worden gedraaid.

JP: “Het is nooit de vraag geweest of we de film af zouden maken, wel hoe we dat zouden doen. We konden niet om haar dood heen in de film, en tegelijk is die vrijwel volledig gemaakt toen ze nog leefde.”
JP: “Uiteindelijk is de scène waarin haar overlijden verkondigd wordt heel klein geworden. We hadden het geluk dat we met Tilda een fenomenale acteur hadden die dat op een subtiele, maar impactvolle manier kon brengen. Maar het was belangrijk om de film niet daar te eindigen, maar met Marianne, met haar (al wisten we dat toen nog niet) laatste optreden.”
IF: “Haar dood moest niet als een lijkwade om de film gaan hangen. We wilden niet eindigen met een klassiek ‘ter nagedachtenis aan’. Dan zou de film een soort grafsteen worden.”
JP: “Daarom zit dat grafsteengrapje aan het einde er nog in. Als zij Nick Cave lachend ‘a bit iffy’ noemt en hij grapt dat hij dat op dat zijn grafsteen wil hebben. Dat had ze leuk gevonden.”

Broken English draait vanaf 2 april 2026 in de bioscoop.