Timestamp

De documentaire Timestamp geeft een hoopvol bedoeld maar desondanks intens treurig beeld van het Oekraïense onderwijs in oorlogstijd.

Als je een tourniquet aanbrengt om een levensbedreigende bloeding te stoppen, noteer je daarop het tijdstip waarop het is aangebracht. Vanaf dat moment wordt er namelijk afgeteld naar het punt waarop onherstelbare celschade intreedt.

Het aanbrengen van een tourniquet is een les die Oekraïense jongeren tegenwoordig al op schokkend jonge leeftijd op school geleerd krijgen, zien we in Timestamp (Strichka chasu). De documentaire van Kateryna Gornostai, over het Oekraïense onderwijs in oorlogstijd, ontleent zijn titel aan het tijdstempel dat op de knevelverbanden wordt genoteerd. De film is in zekere zin zelf ook zo’n soort tijdstempel – een momentopname van een crisis, waarin het aftellen is voordat de schade onherstelbaar wordt.

Timestamp was de enige documentaire in de competitie van het filmfestival van Berlijn in 2025. Gornostai toont in haar film, gedraaid tussen april 2023 en juni 2024, hoe docenten en leerlingen op Oekraïense scholen proberen een vorm van normaliteit te behouden, terwijl om hen heen de oorlog met Rusland woedt.

De film is een lappendeken van scènes over educatie tegen de klippen op, gefilmd op scholen door het hele land – aan het begin van elke scène wordt de locatie gegeven, inclusief de afstand tot de frontlinie van de oorlog. Dat is soms slechts enkele kilometers. De structuur volgt die van één schooljaar, van de eerste schooldag in de late zomer tot een feestelijk ritueel voor de groepachters aan het begin van de volgende zomer.

Wie zien een schooldirecteur die mensen rondleidt door zijn platgebombardeerde pand, terwijl in een vleugel die gespaard is gebleven de lessen gewoon doorgaan. We zien hoe docenten zich bekwamen in onderwijs via videoverbindingen, aan leerlingen die zijn ondergedoken of met hun ouders naar het buitenland zijn gevlucht en verspreid over heel Europa leven. We zien hoe ouders zich beklagen over de trage wederopbouw van vernietigde schoolgebouwen. We zien lessen die worden onderbroken door bomalarmen, een EHBO-les die draait om het verplegen van schotwonden, een techniekklas die drones voor het leger in elkaar knutselt.

Timestamp wil duidelijk een hoopvol portret zijn van Oekraïense vastberadenheid in het aangezicht van alle vernietiging van de afgelopen jaren. Maar het is evengoed een intens treurig stemmend beeld van een generatie jongeren die hun hele schooltijd doorloopt onder oorlogsdreiging. Afgaand op wat we hier te zien krijgen, leren ze toch vooral hoe je oorlog voert en overleeft.