Hier ben ik

Drukke Bloemendalers lopen tegen hun grenzen aan in de documentaire Hier ben ik, waarin een dominee onze vermoeide samenleving ontleedt.

Al joggend neemt een drukbezet stel uit Bloemendaal de wekelijkse agenda door, met alle ingewikkelde haal- en brengschema’s rond de kinderen. Elk moment in hun leven is efficiënt ingedeeld, ze lijken het leven ten volle te benutten. Of is hun leven juist steeds leger geworden? De klacht is vast van alle tijden maar klinkt de laatste jaren steeds luider: ons gejaagde leven in de prestatiemaatschappij loopt tegen zijn grenzen aan. De opgevoerde druk zorgt voor uitvalsverschijnselen.
Sarah Snoep en Sander Vos togen naar Bloemendaal, waar iedereen geacht wordt gelukkig te zijn, en kijken achter de façade, net zoals ze dat eerder deden in hun documentaire Curaçao. Spil is ditmaal de niet-­dogmatische dominee Ad van Nieuwpoort van de protestantse gemeente Bloemendaal-Overveen. Terwijl menig filosoof, psychiater en socioloog onze samenleving de laatste tijd als ‘vermoeid’ diagnosticeert, legt Van Nieuwpoort zich al jaren toe op de grote levensvragen. In de neoliberale wereld waarin alles gekapitaliseerd wordt, krijgen steeds meer mensen behoefte aan aloude zingevingsvragen. We zijn in de ruimte gezet, wat doen we ermee? Wat gaan we nu met onszelf aanvangen?, zoals Yuval Noah Harari zich in zijn nieuwste boek Homo Deus even simpel als aansprekend afvraagt.
Ad van Nieuwpoort kijkt goed om zich heen en ziet mensen die nog meer dan voorheen een slaaf zijn, maar nu door dwang van binnenuit. De onbeperkte mogelijkheden scheppen niet alleen vrijheid maar zorgen er ook voor dat we eigenlijk nooit rust vinden. Het marktdenken houdt onze hele geest tot in de vezels van ons bestaan bezet. In de vermoeide samenleving kunnen we niet meer onderscheiden wat van belang is en wat niet.
Vos en Snoep illustreren Van Nieuwpoorts diagnose door openhartige gesprekken met welgestelde Bloemendalers. Zoals het echtpaar dat zichzelf losers vindt omdat ze de marathon van New York niet hebben kunnen uitlopen nadat de man onderweg ineenzakte. Een andere vrouw die het is gelukt om sociaal te klimmen, was naar eigen zeggen altijd met de buitenkant bezig. Ze kan het ook nu moeilijk verwerken dat ze na haar echtscheiding haar upperclass-status verliest. Een andere Bloemendaler vertelt dat hij vroeger op de vlucht moest voor de woede van zijn vader, die hij nog steeds niet durft te confronteren met zijn traumatische familieverleden, uit angst voor nog meer afwijzing. Vos en Snoep koppelen die dappere ontboezeming aan het meest omstreden verhaal van de Bijbel waarin Abraham zijn enige zoon Isaak moet offeren aan God. Zo maakt Hier ben ik op persoonlijk niveau inzichtelijk dat God misschien wel uit het leven van velen is verdwenen, maar de behoefte aan een groter verhaal over ons leven niet.

Mariska Graveland