Take 5: Hoe leuk is Borat?

Mercedes Stalenhoef (zie foto) werkte aan een documentaire over een zeventienjarig meisje in het Roemeense zigeunerdorp Glod toen een Amerikaanse filmploeg er opnamen voor Borat kwam maken. Dat veranderde alles. In carmen meets borat botsen onwetende dorpelingen hard op Hollywood-cynisme.

1 Hoe kwam u in het zestienhonderd inwoners tellende Glod terecht?
Ik was op vakantie in Roemenië en stopte bij een café langs de weg. Achter de bar stond een meisje en ik bestelde iets in een taaltje dat meer Spaans klonk — ik ben half Spaans — dan Roemeens. Dat het meisje in het Spaans antwoordde, vond ik bijzonder. We raakten aan de praat. Ze vertelde dat ze Carmen heette en naar Spanje wilde, omdat ze de armoede en de zuipende mannen zat was. In Spanje hoopte ze een fatsoenlijke, romantische en vooral rijke man te vinden. Het contrast tussen haar droom en het dagelijks leven intrigeerde me. Omdat ik benieuwd was of het Carmen zou lukken om naar Spanje te gaan — haar ouders wilden het niet — ben ik terug gegaan met het idee om een film over haar te maken.

2 En toen kwam de Borat-invasie.
Ik was er niet toen ze opnamen kwamen maken. Ik was er ook niet in geïnteresseerd. Carmen deed niet mee aan de film, dus voor mij was het niet belangrijk. Toen ik weer kwam filmen, was alles rustig. Sommige mensen vroegen wel ineens geld toen ik hen wilde filmen, maar toen ik dat afwimpelde, hield het meteen op. Het veranderde toen de film uitkwam en mensen zagen dat ze waren geportretteerd als achterlijke zigeuners uit Kazachstan. Ze voelden zich gekwetst en misbruikt, omdat ze werden als verkrachters en hoeren. Carmens opa was neergezet als de locale aborteur. De dorpelingen waren misleid, wat makkelijk was, omdat ze geen woord Engels spraken.

3 Makkelijke prooi?
De film heeft ruim driehonderd miljoen dollar opgeleverd, maar de meeste dorpelingen kregen een paar euro. Toen de film een succes werd, werd het dorp platgelopen door buitenlandse tv-ploegen, die verslag kwamen doen van de commotie in het dorp. Het werd een chaos en de mensen werden wantrouwend. Ik had mazzel dat ik al veel eerder was begonnen met mijn film, want anders was het niet meer gelukt. Het werd nog chaotischer toen er westerse advocaten kwamen, die brood zagen in rechtszaken tegen de productiemaatschappij van borat. Zij zeiden tegen de dorpelingen dat ze misschien wel dertig miljoen euro konden krijgen. Er is niets van terecht gekomen. Kortgeleden is de rechtszaak niet ontvankelijk verklaard.

4 Treurig.
Ik vind het sneu voor die mensen. Zij wisten echt niet waar ze in belandden. Zij leven in een volstrekt geïsoleerd dorpje, waar pas sinds elf jaar televisie is. Internet is er nog niet. Onderwijs wordt niet belangrijk gevonden. De zeventienjarige Carmen had eigenlijk al getrouwd moeten zijn, want dat is op die leeftijd de gewoonte. Ze wilde doorleren en verpleegster worden, maar dat mocht niet van haar ouders, omdat ze haar nodig hadden in de winkel.

5 Hoe zou uw film er zonder Borat hebben uitgezien?
Het borat-verhaal heeft als een katalysator gewerkt, maar ook zonder dat zou het ook een mooie film zijn geworden. Het gaat uiteindelijk om Carmen en universele thema’s als liefde en volwassen worden. Net als mijn eerdere film ik wil nooit beroemd worden (over een talentvolle cellist, die na een hartaanval tot aan zijn dood zijn leven verlamd in een rolstoel doorbracht, jvdb) gaat de film vooral over de vraag wat geluk is en waar je het vindt. Voor Carmen blijkt het uiteindelijk dichtbij te liggen, want ze trouwt met de jongen die schuin tegenover haar woont. Met of zonder Borat blijft ze mijn heldin.

Jos van der Burg

carmen meets borat is vanaf 4 december in de bioscoop te zien.