Antonio Campos over AFTERSCHOOL

Een middelbare scholier filmt per ongeluk de dood van twee klasgenoten in Antonio Campos’ afterschool. "De camera is zijn oog", aldus Antonio Campos ter gelegenheid van de première van zijn film in Cannes, twee jaar geleden.

Het lijkt wel alsof Robert, de hoofdpersoon uit Antonio Campos’ (New York, 1983) eerste lange speelfilm afterschool, niet kan kijken als er niet een beeldscherm of een camera tussen zijn oog en de werkelijkheid zit. De middelbare scholier van een chique privéschool aan de Amerikaanse oostkust zit dag en nacht aan zijn computerscherm gekluisterd te kijken naar alles van porno tot, nou ja, veel porno. Hij is niet het meest populaire joch op school, maar ook niet helemaal Trenchcoat Mafia, zoals de daders van de Columbine High schietpartij werden genoemd, die door Gus Van Sant verfilmd is in elephant (2003). Toch is hij op z’n minst een beetje contactgestoord, want wie blijft er anders doorfilmen als hij door het oog van de lens ziet hoe twee populaire klasgenoten sterven aan een overdosis?
We spraken regisseur Antonio Campos twee jaar geleden op het Filmfestival Cannes, waar zijn film in Un Certain Régard in première ging. Het was niet zijn eerste film op het festival. In 2005 won hij er voor buy it now (over een meisje dat haar maagdelijkheid via eBay verkoopt) de Cinefondation Award, waarop zijn volgende film the last 15 in 2007 meedeed aan de kortfilmcompetitie en hij voor het schrijven van afterschool voor de Résidence van het festival werd geselecteerd.

U stuurt ons met een hoop vragen naar huis over uw hoofdpersoon Robert, en de belangrijkste is wel wat je het dilemma van de oorlogsfotograaf moet noemen: waarom filmt hij door en grijpt hij niet in? Dat is ook precies mijn vraag. Robert is een menselijke Rorschach-test. Iedereen ziet in hem wat hij wil zien. Voor de een is hij medeschuldig, voor de ander een slachtoffer en voor weer een ander representeert hij de filmmaker. Je ziet zoveel van die filmpjes op YouTube waarin scholieren ongelukken, stunts en gevechten filmen en je kijkt ernaar en stuurt ze door naar je vrienden, maar je vraagt je bijna nooit af wie die persoon is die zijn mobiele telefoon of zijn videocamera pakt om dat daadwerkelijk te filmen. Waarom vindt iemand het belangrijker om iets vast te leggen dan om in te grijpen? Wat is dat voor vervreemding? Betekent dat dat we de echte werkelijkheid ook als virtueel zijn gaan beschouwen? Moet je daar internet de schuld van geven? Ik denk het niet. Het zijn altijd nog mensen die beslissingen nemen. Om films te maken. En om ze te uploaden. afterschool is de eerste film van, voor en over de YouTube-generatie.

afterschool zou de indruk kunnen wekken dat die YouTube-generatie alleen nog maar in seks en geweld is geïnteresseerd. De meeste kinderen komen al op zeer jonge leeftijd met extreem pornografische beelden in aanraking. Maar ze weten ook heel goed dat het vaak nep is wat ze te zien krijgen. Wat ze vervolgens op internet zoeken is iets wat écht is, authentiek. Echte seks, de echte Saddam die wordt opgehangen, echt schattige katjes die piano kunnen spelen. De tragiek is dat ze het echte zoeken in het rauwe. Maar misschien is dat de enige weg, omdat alles wat mooi is bij voorbaat verdacht is. Met Photoshop maken mensen zichzelf en de wereld mooier, nooit lelijker. En hoe mooier we alles kunnen maken, hoe groter het verlangen naar de afwijking, het mismaakte, het abnormale.

U zegt dat Robert ook de filmmaker representeert, wat deelt u met hem? Zelf heb ik ook op zo’n eliteschool gezeten, voordat ik me op m’n dertiende onder valse voorwendselen bij de filmacademie aanmeldde. Neem maar van mij aan dat je behoorlijk cynisch wordt als je al die klassenverschillen en rijkdom van zo nabij meemaakt. Maar mijn belangrijkste overeenkomst is een kwestie van perspectief. Het perspectief van de film is mijn perspectief, maar soms is het Roberts perspectief, omdat hij degene is die kijkt of filmt. Er staat altijd iemand achter de camera, zelfs als je die niet ziet. In afterschool ben ik me er elk moment van bewust dat ik film en dat ik de dingen die Robert ziet laat zien, omdat ik ze wil zien. De camera is zijn oog. En mijn oog. En net als Robert is de filmmaker ook altijd de buitenstaander.

U kiest letterlijk voor filmisch extreme perspectieven. Ik heb het draaien van afterschool aangepakt als een documentaire. Maar we hebben wel op 35mm kunnen draaien, en met een anamorfische lens, waardoor het widescreen effect nog groter wordt. Ik hou ervan als het kader armen en benen afhakt, of als close-ups uit hun voegen dreigen te barsten. Ik hou van lange shots en off-screen actie. Dat geeft een gevoel van vervreemding.

Een documentaire… Dus het feit dat een van de leraren Mr. Wiseman heet is niet helemaal toevallig? Oh nee, dat is een hommage aan Frederick Wiseman. Toen ik in Parijs was voor de Résidence heb ik bijna al zijn films gezien. De manier waarop hij gedrag en interacties in sociale omgevingen en instituties weet te filmen is fenomenaal. Zonder oordeel en toch zeer to the point. Natuurlijk is zijn high school van invloed geweest toen ik het treatment voor afterschool schreef. En ook near death natuurlijk, in zoverre dat ook afterschool gaat over de manier waarop mensen met de dood omgaan.

Zo moest ik ook aan Gus Van Sants elephant en Michael Haneke’s benny’s video denken. Haneke is een grote inspiratiebron. Hij was een van de eersten die systematisch nadacht over hoe de aanwezigheid van video ons leven veranderde. Maar hij, en Gus Van Sant trouwens ook, is misschien nog wel meer belangrijk door de manier waarop hij je als toeschouwer aan het werk zet. Geen voorgekookte verhaallijnen. Geen gemakzucht. Van Haneke weet je soms niet of hij zelfs wel wil dat mensen door zijn films emotioneel geraakt worden. Dat hoop ik wel te bereiken. Maar niet tegen elke prijs. Ik heb liever dat mensen mijn film begrijpen en anderen niet, dan dat hij een soort grootste gemene deler vertegenwoordigt. Emotie heeft niets te maken met de manier waarop een filmmaker zijn ideeën en beelden er doorheen drukt. Een toeschouwer raakt geëmotioneerd omdat hij ontvankelijk is.

Dana Linssen