NORDWAND

Reconstructie van historisch klimavontuur geeft onverwacht inzicht in de nazi-ideologie.

De noordwand van de Eiger in de Zwitserse Berner Alpen — 1800 meter rots en ijs bijna verticaal naar beneden — geldt als de moeilijkste en gevaarlijkste klim van Europa. Halverwege de jaren dertig was het nog niemand gelukt en meerdere alpinisten hadden hun poging al met de dood moeten bekopen. Het waren beklimmingen die destijds veel media-aandacht trokken, vooral ook omdat de worsteling met de berg vanaf het comfortabele terras van het Grand Hotel met verrekijkers goed te volgen was. Een soort reality-tv avant la lettre.
nordwand van opera- en videoclipregisseur Philipp Stölzl is de geënsceneerde reconstructie van de dramatisch verlopen beklimming die de jonge Duitse alpinisten Toni Kurz (Benno Fürmann) en Andi Hinterstoisser (Florian Lukas) in 1936 ondernamen. We zien hoe ze in hun tentje tussen andere gelukzoekers wachten op goed weer, en hoe ze in een prachtige maanverlichte nacht toeslaan om dan halverwege op de berg in moeilijkheden te raken. Het weer slaat om, een klimmer die hen volgt krijgt een ongeluk en moet geholpen worden en het duurt niet lang of ze kijken de dood recht in de ogen.
Tot zover weinig nieuws, al heeft Stölzl het allemaal angstwekkend realistisch in beeld gebracht en zit je menigmaal te huiveren in je veilige bioscoopstoel. Een waardige opvolger van het ijzingwekkende touching the void (2003), maar dan wel precies volgens het voorspelbare patroon van dit type avonturenfilm.

Tijdsbeeld
Natuurlijk hebben de vrienden Toni en Andi verschil van mening over het risico dat ze nemen, maar even vanzelfsprekend zal de voorzichtigste van het tweetal zijn meer roekeloze kameraad niet in de steek laten. Zelfs de verplichte love-story is niet vergeten. Een jeugdvriendin van een van de klimmers is als fotografe bij de expeditie betrokken. Dat nordwand van de Duitse filmcritici toch de scenarioprijs kreeg, moet dus een andere oorzaak hebben.
Want nordwand geeft ook een mooi tijdsbeeld. De verrassing is vooral dat dit avontuur gaandeweg onthult hoe goed dat heldhaftige bergbeklimmen paste in de nazi-ideologie. Niet voor niets werd de Eiger-veroveraars door het toenmalige regime Olympisch goud in het vooruitzicht gesteld. Met toenemende huiver ontdek je dat de terminologie waarmee over de berg wordt gesproken sterk lijkt op de woorden die in verband met het uitroeien van de joden werden gebruikt. De berg als ‘probleem’ dat ‘opgelost’ moet worden.
Maar juist omdat verwijzingen naar de toenmalige politiek geheel ontbreken kan nordwand op een betrekkelijk onbevangen manier inzicht geven in het gedachtegoed dat aan de nazisme ten grondslag lag. Een mythologie van heroïsche daden en sterven voor een groter doel.
Die kant van de zaak zien we in de film vooral vanuit het perspectief van de jonge fotografe. Haar vallen de schellen van de ogen op het moment dat haar met de nazi’s sympathiserende chef niet geïnteresseerd lijkt in redding van de in nood verkerende klimmers. Alleen de dood of de overwinning wil hij zien, al het andere is een slap verhaal.

Leo Bankersen