Thuiskijken – #353, maart 2013

Datum 28-03-2013
Auteur Filmkrant
Thema Filmkrant 353
Deel dit artikel

APP – De film

Black’s Game
Zelfs geen slap aftreksel van Pusher

Deze IJslandse narcotica-thriller wil de broze psyche van de misdadiger onthullen, maar vergeet dat speldenprikjes daarvoor niet genoeg zijn.

Vorig jaar bedankte Óskar Thór Axelsson op het IFFR, waar zijn speelfilmdebuut in competitie draaide, uitbundig zijn ‘godfathers’. Trainspotting, de sleutelfilm van de Generatie Y. Goodfellas, The Godfather en een trits andere Amerikaanse gangsterdrama’s. Maar het hardst studeerde hij op de rauwe Deense variant, de meesterlijke Pusher-trilogie van Nicolas Winding Refn. Die is hard bezig uit te groeien tot het stijlicoon van een vólgende generatie. Geslepen, dat Axelsson deze Refn wist te strikken als uitvoerend producent.
Filmmakers die zichzelf zo nadrukkelijk spiegelen: je wantrouwt ze op voorhand. Kan hun film soms niet op eigen benen staan? Het lijkt ook de gebrekkige kwaliteit van Black’s Game te moeten maskeren. De vergelijking met Pusher gaat mank. Snoeiharde misdaad: ja. Cartoonesk geweld: ja, maar niet in close-up gefilmd en daardoor letterlijk bloedeloos. Tarantineske dialogen: nope. Stilistische flair: nope. Een diepgravende karakterstudie: al helemaal niet.
Stebbi, een opklimmende zware jongen, wil als personage maar niet overtuigen. Dat ligt niet aan Thorvaldur David Kristjansson, die hem haast schizofreen neerzet, verschietend tussen verlegenheid en explosieve agressie. Boosdoener is het wankelmoedige script, gebaseerd op een bekende IJslandse roman. Black’s Game begint glashelder, als rechtlijnige narcotica-thriller over coole vrijbuiters, meedogenloos in hun masculiniteit. Afrekeningen, drugssmokkel, decadente feestjes en een bankoverval. Totdat Axelsson halverwege op zoek gaat naar hun kwetsbare kant. Stebbi bekent tegen zijn vriendinnetje de stress niet meer te trekken, het opperhoofd van het drugskartel wordt ontmaskerd als gemankeerde homoseksueel en de IJslandse recherche raakt de bende op het spoor.
Het blijven echter speldenprikjes, die geen diepere uitwerking krijgen. De plot tekent zo Stebbi’s Werdegang, maar zonder zijn tragiek echt voelbaar te maken. Black’s Game mist de stuwende kracht van Nordvest — op de afgelopen editie van het IFFR te zien — dat er wel in slaagt om de psychische labiliteit van de crimineel te demaskeren. Regisseur Michael Noer maakt, net als met R, meer aanspraak om in het voetspoor van zijn illustere landgenoot te treden. Hij heeft Refn dan ook niet nodig op de titelrol, om van zijn plofkip een stuk scharrelvlees te maken.

APP — de film
Klungelige storyteller

Gadgetfreaks beleven vast plezier aan de eerste bioscoopfilm met ‘second screen’, maar de app bij Bobby Boermans’ APP verarmt de verhaalervaring.

Twitteren als een pittige studietekst niet meer boeit, een woordje leggen bij het inkakken van een voetbalwedstrijd, nog snel even whatsappen voordat de film begint. Media: ze zijn er altijd en overal, en we gebruiken ze ook steeds vaker tegelijkertijd.
Dat stelt beeldenmakers voor een dilemma. Ze zijn als de dood om de strijd om de aandacht te verliezen. De reactie op televisie: zelf het tweede scherm veroveren. Soms met compleet op zichzelf staande shows, zoals in de Thuiscoach-app die The Voice of Holland lanceerde. Bobby Boermans probeert nu als eerste Nederlandse filmmaker opnieuw de regie te nemen over de bioscoopervaring. Wie naar APP gaat, krijgt niet het verzoek zijn smartphone of tablet uit te zetten. Integendeel: een speciaal voor de film ontwikkelde app tovert extra beelden en Facebook-berichten tevoorschijn.
Daarin schuilt meteen het probleem. De app geeft het verhaal een extra dimensie, maar is voor een optimale beleving niet onmisbaar, zoals ook de makers toegeven. Dat maakt het weinig meer dan een hebbedingetje, op maat gesneden voor de jeugdige gadgetfreak. Die ook nog eens up-to-date moet zijn, want op iets oudere smartphones werkt de app al niet.
De vormgeving is prikkelend. De app ziet er hetzelfde uit als Iris, de horror-app die in de film het leven van Anna (Hannah Hoekstra) — en vooral dat van haar omgeving — onveilig maakt. Na afloop denk je: help, snel verwijderen dat kreng, straks overkomt mij hetzelfde! Technisch werkt de app uitstekend: het synchroniseren kent geen merkbare vertraging, en de fragmenten zijn kort genoeg om je niet te veel van het hoofdscherm te laten missen.
Maar als extensie van de verhaalervaring faalt het — dat moet gezegd — interessante experiment. Boermans en de ontwikkelaars hebben de kijker een extra perspectief willen geven. Waar we in de film door Anna’s ogen naar Iris kijken, laat de app ook beelden zien die Iris van Anna maakt. Het komt inconsequent en klungelig over. Eerst ga je mee met de chaos in Anna’s hoofd, vervolgens word je ineens het oog van Mordor. Iets soortgelijks geldt voor de clou van de plot. Die wordt door de app al voortijdig weggegeven, via Facebookchats van Iris’ ontwerpers. De kijker meer informatie geven dan de personages: een truc die bij Hitchcock vaak werkte, maar in een paranoia-thriller averechts uitpakt.
Het advies luidt daarom: bekijk de film zonder app. Doe met je telefoon wat je altijd doet: whatsappen, twitteren, facebooken. Motiveer filmmakers zo om met betere ’tweede scherm’-toepassingen te komen om de strijd om de aandacht te winnen.

Bobby Boermans over APP
‘Je bent een God die 600 smartphones tegelijk laat aanspringen’

Regisseur Bobby Boermans (1981) behoort tot de netwerkgeneratie. In zijn puberteit zag hij hoe het internet de wereld veroverde. Als student liep hij als eerste rond met een iPod, om vervolgens ook in de voorhoede te zitten met de komst van smartphones en tablets. Nu vernieuwt Boermans de filmervaring met digitale technieken die voelen als een verlengstuk van de mens.

Bobby Boermans (Foto: Angelique van Woerkom)

Boermans verraste in 2011 door zijn debuut Claustrofobia gratis op YouTube te zetten. Volstrekt legaal. Het kon dankzij commerciële sponsoren, waaronder de Maag Lever Darm Stichting. Opvolger APP is een experiment met het gebruik van het ’tweede scherm’. Hoewel deze techniek tot nu toe vooral wordt omarmd door televisiemakers, werden de blu-ray uitgaves van The Dark Knight en Tron al vergezeld door een eigen app. Daarop konden behind-the-scenes beelden, interviews en fragmenten uit het script synchroon met de film worden bekeken.
Boermans gaat nu een stap verder: hij gebruikt het tweede scherm in de bioscoop. De app functioneert als een volwaardig onderdeel van het verhaal. Het zorgde meteen voor belangstelling uit Hollywood. “Na een artikel in Variety werden de producent en ik overstelpt door e-mails en telefoontjes. Hollywood is altijd op zoek naar nieuwe technieken om het filmkijken te verrijken. Zie 3D. Ze moeten wel, om aansprekend te blijven voor jongeren.”

Als er een nieuwe technologie is, moeten filmmakers die gebruiken? “Ik ben er altijd als de kippen bij. Ik wil geen oude peer zijn die zich afsluit. Alleen als je op de hoogte bent, kun je de artistieke mogelijkheden onderzoeken, en nieuwe ervaringen creëren.”

Heeft de mediamultitasker ook in de bioscoop niet meer genoeg aan één scherm? “Er is een categorie films die uitstekend of zelfs uitsluitend werkt zonder second screen. Maar voor blockbusters en popcornfilms is het ideaal, daar ben ik van overtuigd. Je kunt extra informatie geven over de hoofdpersoon en vooruitlopen op cruciale plotwendingen. Het zal niet lang meer duren voordat films zich volledig aanpassen aan de kijker. Gepersonaliseerde cinema.”

Is APP een film door en voor de netwerkgeneratie? “Als ik in Amsterdam naar Pathé De Munt ga, zit het vol met jongeren die klooien met hun telefoon. Tijdens de film zitten ze op WhatsApp, Facebook en Twitter. Het sociale contract dat je in de bioscoop alleen aandacht hebt voor de film, speelt voor hen geen rol. Daarom dacht ik: wat als ik nu eens hun kant kies? Door ook het sociale contract te verbreken? En de smartphones, die toch niet weggaan, in mijn voordeel te gebruiken? Ik hoop zo de volledige aandacht van het publiek weer op de film te richten.”

Ben je niet bang dat jongeren juist meer gaan whatsappen tijdens de film? “De app geeft een trilsignaal af. Dat zorgt er hopelijk voor dat mensen alleen op die momenten naar het tweede scherm kijken.”

Gaat de tweede film niet te veel van de eerste film afleiden? “Dat was de grootste uitdaging. Hoe lang heeft het menselijk oog nodig om heen en weer te switchen? En hoe lang mag een fragment op het tweede scherm duren om je niet te veel van het eerste scherm te laten missen? Ik was aanvankelijk sceptisch over de technische mogelijkheden. Bij The Voice of Holland en andere televisieprogramma’s zit er een vertraging van 5 à 6 seconden in de synchronisatie. Dat geeft problemen als je een auto vanuit het eerste het tweede scherm wilt laten inrijden. Onze app reageert op het filmgeluid. De synchronisatie is daardoor bijna perfect. Toen ik dat zag had ik wel een wow-gevoel. Alsof je een soort God bent die 600 schermpjes tegelijk laat aanspringen!”

De film gebruikt de mogelijkheden van nieuwe technologie, maar waarschuwt ondertussen voor de gevaren: smartphone-app Iris ‘is watching you’. “Jongeren staan daar vaak niet bij stil. Daarom wilden we de schaduwzijde belichten. Wat gebeurt er als de technologie jouw leven overneemt? Als je smartphone controle over jou krijgt, zoals met Anna in de film gebeurt? We wilden niet overkomen als de schoolmeester met het opgeheven vingertje. Daarom verpakten we de boodschap als een coole thriller. Niet te saai, niet te braaf. Zodat het publiek zich vermaakt, en pas na afloop denkt: fuck, ik moet beter gaan nadenken als een app om toegang tot mijn adresboek vraagt.”

Als je de bioscoop verlaat, wil je de app zelfs zo snel mogelijk van je telefoon afknikkeren. De vormgeving lijkt verdacht veel op Iris. “Inderdaad. Niet voor niets suggereren we aan het slot dat Iris nu jouw leven binnendringt.”

Ben je een sceptische technofreak? “Nieuwe technologie verrijkt ons leven, maar er zijn grenzen. Het risico bestaat dat het ons volledig gaat beheersen. Ik denk dat ik die donkere kant misschien sneller zie, juist omdat ik alles als eerste uitprobeer. Dan denk ik: shit, dit gaat wel erg ver. Hoewel: ik maak graag één uitzondering. Waar het aankomt op de filmervaring, ben ik toch wel ondubbelzinnig voorstander.”