The Lions by the River Tigris

In het gehavende Mosul proberen Irakezen te koesteren wat er nog rest aan herinneringen en cultureel erfgoed. Daarbij zitten twee mannen, die allebei erg veel ellende meemaakten, vooral elkaar in de weg.

Toen Islamitische Staat in 2014 de eeuwenoude stad Mosul in Noord-Irak bezette, namen de IS-strijders het oude centrum in. Deze bezetters werden in 2017, na een strijd van negen maanden, gedood of verdreven. Met tienduizenden doden en de verwoesting van het historische centrum tot gevolg.

Anno nu ligt het centrum, aan de oevers van de Tigris, er nog altijd gehavend bij. Vogels nestelen zich in enkele overeind staande muren vol mortierkraters. Toch keert visser Bashar steeds weer terug naar die plek: naar de overblijfselen van zijn vrijwel verdwenen huis.

Wat blijft zijn de herinneringen. Mooie herinneringen van zijn leven in dat eeuwenoude pand, maar ook de beelden van die traumatische bezettingsjaren. Het lichtpuntje is de karakteristieke, nog overeind staande toegangspoort van Bashars huis, met twee trotse leeuwen. Terwijl Bashar oude visnetten van de familie uit het puin trekt, fantaseert hij over de heropbouw van zijn huis mét poort. Dat heeft de overheid immers beloofd, al laten die bouwers op zich wachten. Ondertussen heeft ook de excentrieke verzamelaar Fakhri zijn oog laten vallen op die poort. Hij wil deze laten verplaatsen naar zijn eigen poort, waarachter hij zorgvuldig talloze antieke stukken bewaart, tussen afbeeldingen van zichzelf. Hij wil de poort kopen van Bashar, maar die piekert er niet over.

Zaradasht Ahmed, die in 2016 met Nowhere to Hide de hoofdprijs tijdens IDFA won, filmt de mannen in dat vernielde historische stadscentrum zonder enig commentaar en zonder interviews. Naast de protagonisten registreert hij er ook de natuur die steeds dieper wortel schiet, en schatgravers die als aasgieren zoeken tussen de brokstukken. Bashar probeert ze tevergeefs weg te sturen. Bashars vrouw smeekt haar man om door te gaan met zijn leven en zijn hoop te laten varen. Maar hij weigert op te geven.

Met deze beschouwende film over de lotgevallen van deze twee mannen wordt duidelijk een grotere geschiedenis verteld, over die verwoestende, traumatische tijd waaronder een complete maatschappij gebukt ging. Archiefbeelden van IS-strijders die met hamers en betonboren artefacten in het historische museum te lijf gaan, herinneren aan de tijd dat ook de bewoners hun leven aan stukken geslagen zagen worden. Hoe bouw je daarna weer een menswaardig bestaan op, als maatschappij en als individu?

Twee mannen met weinig macht of financiële armslag keren zich in hun wanhopige pogingen tegen elkaar. Ze lijken elkaar niet te horen. Tot een vriend, die het proces met lede ogen aangezien heeft, Fakhri tot de orde roept. En dan blijkt een nieuwerwetse vondst en een sterk staaltje omdenken een menselijke oplossing te bieden.