Miss Julie (Liv Ullmann)

Strindberg-verfilming over de erotische en psychologische machtsstrijd tussen een freule en een bediende, die beiden verlangen naar een ander leven dan hen vanwege hun klasse, sekse en familiegeschiedenis is toebedeeld.

Het is 1890, het is Midzomernacht op het Ierse platteland, iedereen viert feest. De baron is van huis en de muizen — de dochter van de baron (Jessica Chastain) en zijn persoonlijke bediende (Colin Farrell) — dansen op de kasteeltafel. Miss Julie voegt zich duidelijk niet graag naar de sociale regels tussen rangen en standen en heeft in afwezigheid van de baron vrij spel. Nadat Johns verloofde naar bed is gegaan geeft Miss Julie nog talloze ongepaste bevelen: ze gebiedt John nu eens elk klassenverschil te vergeten, om hem dan weer spottend te dwingen haar schoen te kussen. John doet zijn best te volharden in de rol die de sociale hiërarchie van hen verlangt.
Terwijl de nacht vordert en de drank rijkelijk vloeit, ontvouwt zich een machtsstrijd waar je u tegen zegt: tussen adel en volk, tussen man en vrouw, tussen enerzijds goede manieren, regels en scrupules en anderzijds vechtlust en oerdrift. Gaandeweg worden beider karakters genadeloos ontleed. De bazige, nerveuze Miss Julie blijkt een geestelijk wankele vrouw die zich ongezien, ongekend en onbemind voelt. John is een harde werker van eenvoudige afkomst die altijd heeft opgekeken tegen de adel, maar liever toch voor niemand zou buigen. Onder zijn beschavingsvernis schuilt weinig fraais. Tussen hen verschuift steeds opnieuw de macht, net als de rol die de een voor de ander vervult. De Zweedse August Strindberg, op wiens naturalistische toneelstuk Fröken Julie deze film gebaseerd is, beschreef hun strijd als niet minder dan een survival of the fittest, met als inzet welke psyche beter tegen het leven bestand was.
Miss Julie zit ingenieus in elkaar, bevat vele intrigerende lagen en prachtige teksten die worden vertolkt door topacteurs die de sterren van de hemel spelen. Toch zie je ze meer acteren dan dat je langdurig meegaat in hun personages (met uitzondering van de beklagenswaardige verloofde, die diep weet te raken). Deels daardoor verslapt soms de aandacht, zeker ook naarmate de karakters zich duidelijker gaan aftekenen, en misschien wel niet zo verrukkelijk ambigu zijn als ze aanvankelijk leken. Regisseur Liv Ullmann (de Noorse actrice en Bergman-muze) had ook wel iets rebelser mogen ingrijpen in het scenario — bijna de hele film speelt zich in één benauwende keuken af, zonder dat daar cinematografisch iets bijzonders mee gedaan wordt. Zo blijft het gevoel knagen dat dit boeiende drama niet helemaal van het toneel af is gekomen.

Janna Reinsma