MANUFACTURING DISSENT: UNCOVERING MICHAEL MOORE

Documentairemakers Rick Caine en Debbie Melnyk begonnen hun film manufacturing dissent: uncovering michael moore uit bewondering voor de regisseur. Toch is hun film allerminst een kritiekloze lofzang.

Documentairemaker Michael Moore wordt in sommige kringen eigenhandig verantwoordelijk gehouden voor de rehabilitatie die de bioscoopdocumentaire de afgelopen jaren doormaakte. Velen zijn hem daar dankbaar voor, maar er is ook stevige kritiek: Moore zou teveel loopjes met de waarheid nemen om zijn films nog documentaires te mogen noemen. Het heeft de afgelopen jaren geleid tot een groeiend aantal documentaires óver Moore, overwegend afkomstig uit politiek rechtse hoek. Wat manufacturing dissent: uncovering michael moore van deze films onderscheid is dat de makers, het echtpaar Rick Caine en Debbie Melnyk, van linkse huize zijn, en de film begonnen vanuit bewondering voor de regisseur.
Toch komt Moore er in de film niet rooskleurig van af. Zowel vrienden als vijanden komen aan het woord. Veel komen zelf uit de documentairewereld, bijvoorbeeld regisseurs John Pierson (die Moore in 1989 steunde bij het maken van zijn debuut roger & me) en Albert Maysles, die Moore’s losse omgang met de waarheid aanvalt. Daarmee wordt manufacturing dissent niet alleen een film over Moore, maar ook en vooral over de hedendaagse aard en betekenis van het documentairegenre.

Smoesjes
manufacturing dissent spiegelt zich expliciet aan het werk van Moore, en met name aan zijn roger & me (1989). In die film achtervolgde Moore de directeur van General Motors, Roger Smith, in een poging hem te spreken over het sluiten van de GM-fabriek in Moore’s geboorteplaats Flint. Caine en Melnyk achtervolgen Moore met dezelfde vasthoudendheid en dezelfde verontwaardiging over de herhaalde weigeringen en smoesjes van de regisseur. Hun pogingen zijn tevergeefs, net als die van Moore in roger & me dat waren. Tenminste, in de film: misschien wel de grootste onthulling in manufacturing dissent is dat Moore wél met Smith heeft gesproken, maar het materiaal welbewust uit de film liet.
Maar dat statement haalt tegelijkertijd ook de film van Caine en Melnyk onderuit. Want: wie zegt dat ook zij niet een urenlang interview met Moore uit de film lieten? Sterker nog: de film maakt nergens aannemelijk dat ze erg hard hun best hebben gedaan om dat interview te kunnen doen want veel meer dan op willekeurige momenten op Moore afstappen, zien we Caine en Melnyk niet ondernemen. Ook elders maken ze die fout: waar Moore wordt beschuldigd van het verdraaien van feiten en tijdslijnen, weerstaat ook de tijdslijn van manufacturing dissent niet altijd nauwkeurige inspectie.
Misschien was dat juist de bedoeling, om een ‘Michael Moore-film’ over Michael Moore te maken. Maar daarvoor is Melnyk — in tegenstelling tot Moore — in beeld te onopvallend, en haar voice-over te weinig charismatisch. Bovendien sneeuwen de waardevolle observaties van de film er door onder. Want die zijn er wel degelijk: bijvoorbeeld over hoe Moore ‘zijn’ linkse kant van de politiek meer kwaad dan goed lijkt te doen, en over hoe zijn films eerder de cultus van beroemdheid in stand houden dan dat ze rationeel politiek debat aanzwengelen.

Joost Broeren