Ma Ma

In de nieuwste film van Julio Medem speelt Penelope Cruz een werkloze onderwijzeres die ontdekt dat ze borstkanker heeft en besluit het leven nog eenmaal een flinke slinger te geven.

Op de televisie wordt Charlton Heston in maliënkolder op een paard gezet, om levenloos maar met geheven hoofd de vijand tegemoet te rijden — en te verslaan.
Deze scène uit het heldenepos El Cid komt niet toevallig voorbij in Ma Ma. Borstkankerpatiënt Magda mag dan ten dode opgeschreven zijn, de strijd opgeven is er niet bij. En net als Spanjes nationale held El Cid ontwikkelt ze zich via een serie wonderlijke gebeurtenissen tot een quasi-heilige. Een waardig onderwerp voor een loflied op het leven, dat in de film meerdere keren wordt aangeheven door een zingende gynaecoloog.
Ook al zou je de Baskische regisseur niet direct met zulk onvervalst melodrama associëren, toch is Ma Ma een echte Medem-film en Magda een typisch Medem-personage: iemand die uit haar/zijn wensdromen een eigen werkelijkheid schept. Denk aan het hoofdpersonage uit La ardilla roja (1993), dat een vrouw met geheugenverlies wijsmaakt dat hij haar vriend is, en zo een relatie begint die hem helpt zijn suïcidale wanhoop te verdrijven. Vluchten in een fantasie is bij Medem een productief proces; wanen en leugens plaatsen de personages niet op afstand van de werkelijkheid, maar creëren simpelweg een nieuwe. Het is een vorm van magisch denken waar je je maar beter gedachteloos aan over kunt geven. Toen Medem afgelopen mei zijn film presenteerde op het Amsterdam Spanish Film Festival, vroeg hij het publiek dan ook het denken op te schorten en het gevoel open te zetten. Goed advies, want in contact met het kleinste beetje cynisme treedt snel jeuk of irritatie op.
Penelope Cruz, die de film ook produceerde en samen met Medem nog flink sleutelde aan haar rol, weet die valkuil kundig te ontwijken. De film dankt veel aan de aardse charme waarmee zij het onverwoestbare optimisme van haar personage doorspekt. Medem koos voor een bijzondere montage waarin chronologisch opeenvolgende scènes door elkaar heen zijn gesneden, waardoor we tussen alle blijmoedigheid door óók lijken te delen in de onrust en dissociatie die horen bij het leven met een dodelijke ziekte.
Jammer genoeg krijgt de film in de slecht uitgediepte bijrollen dan toch weer een bij vlagen ondraaglijk weeë smaak. In de warme gloed van Magda’s moederhart verdampt elk conflict nog voordat het is uitgesproken, waarna iedereen de lof zingt — hier en daar dus letterlijk — van haar voortreffelijkheid. Een icoon van liefde, dat is hoe Magda eindigt. Het maakt de film uiteindelijk steriel.

Sasja Koetsier