Klantreis

Dat asielzoekers een probleem zouden zijn, horen we vaak genoeg. Klantreis laat iets anders zien. Misschien is de Nederlandse regeldrift wel een probleem.

De levenslustige zussen Khulud en Fotoon vertellen dat ze zijn gevlucht uit Saoedi-Arabië omdat er daar voor queer meiden echt geen plaats is. Hun droom is om acteur, model of mode-ontwerper te worden. Het gezin Bakarat, gevlucht uit Syrië, zoekt hier veiligheid, een nieuw leven en een school voor de jongere kinderen. De oudste zoon Bilal wil graag verder met zijn studie.

Ze hebben de eerste horde in de asielprocedure genomen en zijn nu statushouders. Ze krijgen dus een woning en financiële startsteun, maar staan ook voor de uitdaging die inburgering heet. Ton van Zantvoorts documentaire Klantreis volgt ze daarbij. Ze moeten niet alleen de taal leren maar ook van alles over de inrichting van de samenleving, en dat stroopwafels een ‘typisch Nederlandse’ lekkernij zijn, die Nederlanders in hun bier doen – dat laatste wist ik ook niet!

Met de nieuwe inburgeringswet zijn de gemeenten verantwoordelijk voor dat traject. Dat is in Breda, waar de documentaire is gesitueerd, ‘Klantreis Inburgering’ gedoopt. De betrokken medewerkers lijken er zelf heel tevreden over te zijn. Maar als je weet dat ‘klantreis’ een begrip uit de marketingwereld is, proef je in de filmtitel natuurlijk ook iets ironisch.

Toen Ton van Zantvoort (Schapenheld, 2019) het doolhof van loketten, intake- en klantregisseurs, casemanagers en buddy-regelingen zag, vroeg hij zich af: als ik dit al niet snap, hoe moet iemand uit een andere cultuur die nog geen Nederlands spreekt hier dan de weg in vinden?

Na het betrekken van hun nieuwe woningen (dertien sleutels!) worden Khulud en Fotoon en de Bakarats in de opstartklas opgewekt toegesproken over wat in Nederland ‘heel belangrijk!’ is: veel regels en altijd op tijd komen. Soms op een nogal belerend toontje, al hebben niet alle begeleiders daar last van. De zussen moeten er gelukkig vaak om lachen. Dan komen de inrichtingskredieten, financiële ontzorging, kernwaarden, opstap naar studie of werk en nog veel meer. Vooral het gezin Bakarat – zoon Bilal blijkt onverwacht getrouwd – heeft het er moeilijk mee. Het duurt niet lang of er moeten oplossingen komen voor betalingsachterstanden en andere onverwachte problemen.

Mooi om dat eens van dichtbij te zien, want die verzameling van situaties met opstekers en tegenvallers geeft een goede indruk van waar de nieuwkomers in terechtkomen. Tamelijk schrijnend soms, op andere momenten bijna tragikomisch. Hoe ze het zelf allemaal ervaren komt in die strikt observerende stijl wat minder goed uit de verf. Impliciet pik je natuurlijk veel op, al had het wat mij betreft iets persoonlijker mogen worden.

Dat neemt niet weg dat Klantreis een mooie tegenhanger is van al die berichten waarin asielzoekers een ‘probleem’ zijn. Beleidsmakers en anderen die deze nieuwe landgenoten welkom heten moeten dit zeker gaan zien. En na de vertoning krijgen bezoekers de kans een eigen ludieke inburgeringstoets te doen.