Kabul, Between Prayers

In dit respectvolle portret van een Taliban-­strijder en zijn broers duikt documentairemaker Amini opnieuw diep in het leven in de Afghaanse hoofdstad, op zoek naar de ziel van de tijd.

In Aboozar Amini’s documentairedebuut Kabul, City in the Wind (2018) waren de Taliban nog een van de rivaliserende bendes die met terreuraanslagen de stad onveilig maakten. In dit tweede deel van wat een trilogie over Kaboel moet worden, is hun greep op het openbare leven totaal. Voor de Taliban is politiek de voortzetting van oorlog met andere middelen.

Opnieuw ruist en giert de wind constant, alsof je de geschiedenis zelf door de geteisterde stad en de levens van haar inwoners hoort razen. In Kabul, Between Prayers zijn het twintiger Samim en tiener Rafi, en in mindere mate hun jongste broertje Ilias, die een blik verschaffen in het leven in Kaboel – onder, maar vooral met de Taliban.

Samim is lid van een militie en bewaakt een checkpoint. Een saaie baan vol lege uren, maar daar staat wat tegenover: het gevoel te horen bij de groep die in dit land de lakens uitdeelt. Beelden waarin Samim en zijn vrienden op hun motoren de straten van Kaboel beheersen, vangen dat sentiment. Welke macabere rol hij in de toekomst voor zichzelf weggelegd ziet, vertelt hij in gebaren aan een dove jonge man.

Zijn jongere broer Rafi is een toegewijde student op de Koranschool. Maar als Amini hem vraagt naar de betekenis van zijn favoriete soera, bekent hij dat hij die vooral koos vanwege het rijm en ritme. Dat antwoord zegt veel over een type onderwijs dat niet gericht is op begrip maar op reproductie, maar het verraadt ook een poëtische geest. Zijn serieuze gezicht breekt open in een verlegen lach als hij vervolgens wordt verrast door de vraag of er iemand is op wie hij gek is. “Nee”, is het antwoord, maar dan, na een stilte die hij alleen maar met een betrapt lachen kan opvullen, houdt hij het niet meer. “Ja. Ze heet Nassima.”

Vrouwen spelen om overduidelijke redenen in deze film een rol aan de zijlijn, en bijna altijd buiten beeld. Daardoor blijft het vaag wat er precies speelt in het ongelukkige huwelijk van Samim, maar zien we wel hoe hem een kans geboden wordt om, eigenlijk tegen de voorschriften in, een tweede vrouw te trouwen. Zo wordt loyaliteit aan de macht bestendigd.

Dat we dit allemaal te zien krijgen is niet vanzelfsprekend, en vooral te danken aan het respect waarmee de filmmaker zijn protagonisten behandelt. Daardoor levert ook het bezoek van de broers aan de plek waar de Taliban een kwart eeuw geleden twee reusachtige boeddha-beelden opbliezen, een bezoek dat misschien wat al te duidelijk een doel dient voor de film, alsnog kippenvel op. Aan de top van de holle nis die het ‘erfgoed’ van de Taliban – vernietiging – symboliseert, manifesteert zich de vraag hoe de leegte te aanbidden.