DE FLAT

Alleen de ondertiteling ontbreekt. Voor het overige had De flat evengoed een Amerikaanse film kunnen zijn. Dat was eigenlijk ook de bedoeling. Toen het niet lukte om het scenario in Los Angeles te slijten, werd de lokatie verplaatst naar Residentie Seinpost in Scheveningen. Renée Soutendijk speelt Sharon Stone en de Noordzee speelt voor Stille Oceaan. De flat is een film zonder identiteit.

De flat is een erotische thriller, dat is toch voldoende identiteit? Niet echt, want die term heeft dankzij de recente hausse aan flutfilms met bloed en borsten elke betekenis verloren. Ook scenarioschrijver Jean van de Velde vindt die aanduiding inmiddels goedkoop klinken. Het wijst eerder op gebrek aan karakter dan het bezit ervan. Wat niet wegneemt dat De flat graag een erotische thriler wil zijn: hitsig en spannend moest het wezen, nadrukkelijk in die volgorde.
Een broeierige sfeer stond vanaf het begin voorop. Het oorspronkelijke scenario van Van de Velde, naar een idee van Gijs Versluys, heette ‘Heatwave’. Via het veelbelovende ‘Hitte’ evolueerde dat naar het neutrale De flat. Eenmaal verplaatst naar Nederland bleek een hittegolf wat al te ongeloofwaardig. In de dialogen wordt er niet meer over gerept, maar hoofdrolspeelster Renée Soutendijk heeft nooit meer dan een luchtig hempje of jurkje om het lijf. Zo warm is het nog wel. Als katalysator maakte de hitte plaats voor een modern en luxe flatgebouw, een nadrukkelijk decor van glas, beton en chroom. In dit bolwerk van burengegluur en frustratie speelt bijna de hele film zich af.

Hoop gevoos
Huisarts Roos Hartman (Soutendijk) woont er nog maar net, samen met haar tienjarige zoon, na haar recente scheiding. Haar praktijk bevindt zich aan huis, haar patienten wonen in het complex. Medebewoner Eric Coenen (Victor Löw) roept haar hulp in: zijn buurvrouw, toevallig de oppas van Roos, blijkt vermoord te zijn. Roos bestrijdt haar gevoelens van onveiligheid en onzekerheid door toenadering te zoeken tot Eric, die zich evenmin onbetuigd laat. Al snel bloeit een hevige affaire, ondanks aanwijzingen voor Roos dat haar mysterieuze minnaar niet helemaal in orde is. Twee doden, een hoop gevoos en een beetje speurwerk zijn er voor nodig om de dokter tot rede te brengen. Ze redt zichzelf op een wijze die de acupunctuur geen nieuwe klanten zal opleveren.
De makers van De flat komt het reeds bij voorbaat uitgebroken gezeur over overeenkomsten met Sliver, de draak van 1993, waarschijnlijk de strot uit. De overeenkomsten zijn echter te frappant om er niet over te zeuren. Wij doen dat in de Geruchtenmachine van deze krant. Hier volstaat het te constateren dat de gelijkenissen in titel (Sliver verwijst naar een type wolkenkrabber), uitgangspunt en tal van details in het scenario te opvallend zijn om af te doen als toeval. Het is echter moeilijk om precies te traceren wie wat en in welk stadium van de ander heeft gejat. Bovendien doet de kwestie niets toe of af aan De flat, die als een op zichzelf staande film moet worden beoordeeld. Gelijkenissen als deze zijn geen grond voor kritiek, hooguit voor verbazing.

Fantasietjes
Niet de dader, maar het slachtoffer staat centraal in De flat. Opmerkelijk is dat er slechts sprake is van één potentiële dader. Dat die het dan ook blijkt te zijn, komt de spanning niet echt ten goede. Van de Velde hechtte meer waarde aan de relatie tussen zijn twee hoofdpersonen, ten koste van weggemoffelde bijrollen en veelal stilstaande handeling. Hitsigheid boven alles. Soutendijk en Löw, twee acteurs die toch waarlijk tot beter in staat zijn, proberen samen te zinderen. Het blijft behelpen, zo tussen centrale verwarming en Hema-slip. Soutendijk heeft als slachtoffer slechts één eigenschap: ze is kwetsbaar. Geen wonder, ze is overgeleverd aan de platte fantasietjes die de makers loslieten op ‘een vrouw alleen’.
Het scenario is mager en bevat vreemde kronkels. Zo is er een belangrijke rol weggelegd voor een typemachine; onschuld en schuld van de dader worden er mee bewezen. Een tekstschrijver die nog steeds werkt met een typemachine, eentje die de buren wakker houdt bovendien? Terwijl Roos in de finale alle tijd krijgt om een wapen uit haar medisch intrumentarium te kiezen, laat ze zich onnodig nog een keer op de cv zetten voordat ze in haar la gaat rommelen. Gevreesd moet worden dat Van de Velde hier een hooggestemd verband tussen Eros en Thanatos voor ogen stond. En die psychopaten die maar niet dood willen, kan dat afgelopen zijn? Sinds Fatal attraction blijven ze overeind komen na de eerste klap.
Niet voor niets valt de naam van de regisseur pas in de laatste alinea. Dat De flat een film is van Ben Verbong doet weinig terzake, terwijl hij toch een interessante regisseur is. Na Het meisje met het rode haar volgden de onderschatte De schorpioen en De kassière, met De onfatsoenlijke vrouw ging het richting vacuüm. De flat is een volstrekt anonieme film, zonder een greintje eigenheid. Ieder ander met evenveel ervaring als Verbong had de film kunnen maken. Ambachtelijk gezien is er niets mis: de technische professionaliteit van het Nederlandse filmbedrijf wordt er mee aangetoond, de studiofotografie van Theo Bierkens is adequaat. Wat echter ontbreekt is passie. Zelfs een commerciële film kan niet zonder ziel. Elke verwijzing naar een Nederlandse context is weggepoetst: dit is een gestandaardiseerd fabrieksprodukt, klaar voor de internationale markt. Vaardig en gelikt. Anoniem en onbestemd.

Mark Duursma