Alceste à bicyclette

Moeten we altijd de waarheid zeggen of is het soms beter om die te verdoezelen? Het dilemma in Molières toneelstuk De misantroop komt aanstekelijk tot leven in Alceste à bicyclette.

In Molières De misantroop staan twee mannen met hun opvattingen over hoe te leven lijnrecht tegenover elkaar. Alceste meent dat je altijd de waarheid moet zeggen, maar Philinte vindt dat daardoor sociaal verkeer onmogelijk wordt. Het leven is alleen leefbaar met smeermiddelen als leugentjes om bestwil en halve waarheden, meent hij. Wie eerlijkheid nastreeft, veroordeelt zichzelf tot eenzaamheid.
Met Alceste à bicyclette heeft filmmaker Philippe Le Guay (van het ook geslaagde Les femmes du 6ème etage) Molières eeuwig actuele stuk verfrissend bewerkt. Zijn script zit vol spitsvondige dialogen. We bevinden ons niet in de zeventiende eeuw, maar in een oud vervallen huis, waarin toneelacteur Serge (Fabrice Luchini) woont sinds hij zich drie jaar geleden verbitterd uit de toneelwereld terugtrok ("Die wereld van ratten, vulgaire mensen die liegen en verraden"). Als zijn oude toneelvriend Gauthier (Lambert Wilson) hem opzoekt om hem over te halen om samen De misantroop te spelen, weigert hij categorisch ("zelfs als Spielberg me vraagt"), maar is hij na lang aandringen toch bereid een paar dagen te repeteren. Daarna zal hij beslissen of hij ermee doorgaat. De repetitiedagen leiden tot een komisch en scherp duel tussen twee acteerhanen, die zich ook buiten het stuk gedragen als de personages in De misantroop. Serge is de cynicus die geen blad voor de mond neemt, Gauthier de sociale schipperaar die iedereen te vriend wil houden. Het levert fascinerende ruzies op die tot een hoogtepunt komen als er een vrouw opdoemt. Haar aanwezigheid werkt als een katalysator op het verbale machogedrag van de twee mannen. De vrouw houdt niet van acteurs ("ze zijn narcistisch") en prikt door Serges vertoon van absolute eerlijkheid heen. Is zijn absolute eerlijkheid — een soort ‘ik zeg wat ik denk’-houding — meer dan bot imponeergedrag en psychisch machtsvertoon? Principiële eerlijkheid versus sociaal aangepast gedrag staat centraal in Alceste à bicyclette, maar het drama gaat ook over hoge versus lage cultuur, vriendschap, mannelijke competitiedrang, divagedrag en de betekenis van theater. En dat alles zonder dat de film topzwaar wordt. Dat is knap. De paar flauwe slapstickmomenten nemen we voor lief.

Jos van der Burg