Webfilm: #Blackmendream

Trayvon Martin in Sanford, Michael Brown in Ferguson en Eric Garner in New York: het nieuws wordt gekenmerkt door raciaal getinte incidenten die niet hoefden te gebeuren. Ze zijn toch gebeurd. Hoe leer je van die fouten?
#Blackmendream van grafisch vormgever Shikeith geeft op die vraag geen antwoord, maar biedt wel essentiële inzichten door de zwarte man simpelweg als mens te benaderen.

In een recent interview met komiek, acteur en sinds kort ook filmmaker Chris Rock vraagt (witte) essayist Frank Rich hem hoe zijn reportage over Ferguson eruit zou zien. Rocks antwoord is sterk: hij zou Frank Rich naar Ferguson sturen om mensen over het incident te interviewen. “Zowel witte als zwarte mensen?”, vraagt Rich. “Alleen witte mensen”, antwoordt Rock. “We weten al hoe zwarte mensen zich voelen over Fergusen: woedend, geschokt, in de steek gelaten door het systeem.” Volgens Rock moet niet zwarte, maar witte mensen een spiegel worden voorgehouden. “Witte mensen gedroegen zich achterlijk. Nu gedragen ze zich iets minder achterlijk. Zeggen dat zwarte mensen vooruitgang hebben geboekt, is als zeggen dat ze verdienden wat hen voorheen werd aangedaan.”

In een zekere zin heeft Rock gelijk: het zijn inderdaad de daders van racisme die moeten veranderen, niet de slachtoffers. De verschrikkelijke incidenten van de afgelopen tijd komen namelijk voort uit onbegrip. Vooroordelen, stereotyperingen en racisme zijn daar een ondankbaar product van. Dit onbegrip onder de loep leggen kan wellicht helpen. Waarom hebben bepaalde mensen bijvoorbeeld nog steeds minachting voor andere mensen? Wat doet dat nou echt met de slachtoffers van die gedachtegang? Chris Rock zou dat willen onderzoeken door witte mensen te interviewen. Grafisch vormgever Shikeith gebruikt een tegenovergestelde methode, die wellicht effectiever is: de jonge zwarte kunstenaar interviewt op intieme wijze andere jonge zwarte mannen over hun gevoelens, gedachtes en emoties. Door de documentaire #Blackmendream expliciet te linken aan een Twitter-hashtag, geeft hij niet alleen zijn geïnterviewden maar ook alle andere zwarte mensen wereldwijd een platform om hun hart te luchten. Daarmee toont hij aan wat iedereen eigenlijk allang zou moeten weten: de zwarte man is net zo veel mens als de witte.

Wat maakt je boos? Wat maakt je verdrietig? Wat maakt je blij? Huil je vaak? Het zijn ontwapenende vragen, die iedereen zichzelf af en toe moet stellen. De antwoorden op die vragen tonen wat voor mens je bent, en die zelfkennis is essentieel. Shikeith stelt deze vragen in zijn prachtige zwart-wit documentaire aan verschillende zwarte jongens, die ieder met hun rug naar de camera toe zitten. #Blackmendream gaat namelijk niet over het uiterlijk van deze jongens, dat is alleen maar oppervlak — de film gaat over hun innerlijk. Daar leren we via de vragen van Shikeith dan ook het diepste van kennen. Naast de bovenstaande universele vragen, stelt hij ook specifiekere: “When did you first become a black man?”, en: “Have you ever dealt with an emotional distress directly related to being a black man?” Heftig genoeg antwoordt iedereen op de laatste vraag met “ja”.

Overigens worden de geïnterviewden niet afgebeeld als hopeloze slachtoffers van racisme. Hun leven is meer dan alleen een binaire oppositie tussen wit en zwart. Zo hebben sommige jongens een slechte jeugd gehad, anderen niet. Sommigen zijn homoseksueel, anderen hetero. Sommige zijn ook blijer dan anderen. Kortom: alle jongens zijn van binnen verschillende mensen met ieder hun eigen gedachtes, gevoelens en emoties. Het enige wat ze echt gemeen hebben is hun huidskleur en het feit dat ze zo openlijk durven te praten over hun innerlijk.

#Blackmendream is een essentiële documentaire. Shikeith’s persoonlijke vragen en de bijhorende intieme antwoorden laten effectief zien hoe racisme kan doordringen tot in de vezels van een mens en tonen aan dat stereotypering alleen maar ontmenselijkt. Het sterkste aan de documentaire, die Shikeith overigens zelf een ‘social practice activity film’ noemt, is dan ook dat Shikeith de geïnterviewde jongens gewoon mens laat zijn. Alle mensen hebben dromen. Het is dan ook ongehoord dat gelijkheid voor velen van hen nog zo een verre droom is. Wie kan dat na deze film gezien te hebben nog ontkennen?

Hugo Emmerzael