“Techniek verrijken met de poëzie van cinema”

De wittebroodsweken van Floor van Spaendonck als de nieuwe directeur van Cinekid zijn voorbij. Tijd dus voor een vraaggesprek. Over de rol van het festival in de vorming van kindergeesten, cultureel ondernemerschap, de mogelijkheden van digitale innovatie voor de filmindustrie en hoe Cinekid haar positie als A-merk kan vasthouden.

"We hebben een laser cutter!" Dat is niet direct een mededeling die je verwacht van iemand die leiding geeft aan een kinderfilmfestival. Maar gezien Floor van Spaendoncks achtergrond is haar enthousiasme voor het apparaat niet zo vreemd. Voordat ze het stokje overnam van Sannette Naeyé zat ze vooral in ‘de digitale hoek’. Ze was vier jaar lang directeur van het Virtueel Platform, het kennisinstituut voor e-cultuur dat begin 2013 opging in Het Nieuwe Instituut. Daarna ging ze verder als Hoofd Beleid bij die fusie-instelling.

Op het voormalige Marineterrein in Amsterdam, waar het kantoor van Cinekid eind vorig jaar naartoe verhuisde, voelt Van Spaendonck zich als een vis in het water. Hier zitten ook de VR Base, The App Academy, gameontwikkelaar IJsfontein, The Startup Orgy en nog een half dozijn bedrijfjes die zich bezighouden met de nieuwste technologie. Een inspirerende omgeving voor de organisatie die zich allang niet meer bezighoudt met enkel en alleen film. Onder de dakpannen van het 17de-eeuwse toegangsgebouw werkt Van Spaendonck met haar team aan de 31ste editie.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: gaat er iets veranderen? "Het eerste jaar houden we het festival zoals het is. Een classic noem ik het maar. Maar een paar dingen zijn al wel aan het veranderen. Film, tv en media zijn nu nog redelijk gescheiden componenten en die wil ik meer bij elkaar krijgen. Het Medialab willen we meer verrijken met de poëzie van cinema en naast innovatie ook de beeldcultuur meer centraal te stellen."

En op organisatorisch gebied? "Er werd al veel samengewerkt maar dat gaan we nog intensiever doen. We zijn met Filmfonds en EYE in gesprek om te kijken hoe we de Nederlandse kinderfilm naar China en de Golfstaten kunnen brengen. Met IDFA doen we weer Kids & Docs. En anders dan voorheen is er een open aanmelding voor het scriptlab. De deuren gaan iets meer open. Zo willen we ook de banden aanhalen met de Filmacademie. De kinderfilmindustrie beslaat immers een vijfde van de totale filmsector in Nederland en heel veel mensen vinden er hun werk in, als acteur, stem of regisseur. Maar de kinderfilm is slechts mondjesmaat vertegenwoordigd in het curriculum van de Filmacademie. Dus denken we erover om als Cinekid iets te komen vertellen over de nieuwste trends of de programmering."

Lijdt Cinekid dan aan gebrek aan erkenning? "Iedereen erkent het succes. Maar dat is niets vergeleken met de waardering die het festival krijgt in het buitenland. En dan denk ik: als we het echt een A-merk vinden, hoe gaan we er dan mee om? Dat geldt overigens niet alleen voor Cinekid, maar voor de hele Nederlandse kinderfilmsector. Hoe belangrijk vinden we media-educatie op school? Worden er genoeg recensies geschreven? Is er genoeg aandacht op tv? Er is al veel waardering, maar wat hier gemaakt wordt is eigenlijk zo bijzonder dat die waardering meer mag worden omgezet in daden."

Welke rol kan het festival daarbij spelen? "Door de kennis en expertise van Cinekid ook te delen buiten het festival. Dus door films in klassen te vertonen en lerarentrainingen te verzorgen. Docenten leren bij ons vloggen zodat ze weten hoe om te gaan met hun leerlingen die dat doen.
Maar ook door nieuwe ontwikkelingen te duiden bij het festival. Virtual Reality is bijvoorbeeld een interessant gebied. Maar digitale ontwerpers concentreren zich heel erg op de interactie en de techniek, terwijl filmmakers meer nadruk leggen op het beeld. Hoe die twee werelden bij elkaar te brengen — dat is de vraag. Hoe geef je bovendien zoiets vorm op het festival. Een rij bezoekers die staan te wachten totdat ze eindelijk die bril op mogen: dat is een dooddoener. Het alternatief is natuurlijk de VR-bioscoop, die Cinekid afgelopen edities al inzette en waarbij iedereen met een bril in de zaal zit. Maar dan nog moet je de vraag stellen: is dat de richting die we op willen gaan?"

Heeft Cinekid een verantwoordelijkheid met betrekking tot de mediawijsheid van de burgers van morgen? "Jazeker. We hebben bijvoorbeeld AppLab, een filter voor apps die kinderen leert recenserend te kijken. Ze leren wat goed is en wat niet. Ik denk dat we daar een enorme rol in hebben. Niet in de strijd tegen goedkoop, simpel en makkelijk maar om te laten zien wat wel artistiek interessant en spannend is. Daarom hebben we ook een scholenprogramma en zitten we online. We hebben zoveel kennis en experts in huis dat het zonde is om dat te beperken tot alleen het festival."

Wat neem je mee uit je vorige, voornamelijk op e-culture gerichte werkomgeving? "Ik ben waarschijnlijk om die achtergrond aangenomen. De filmsector staat voor grote vragen: over de platformen waarop wordt uitgezonden, het feit dat tv verdwijnt, de veranderende rol van de bioscoop. Dat komt allemaal voort uit de digitalisering. Ik ben erg geïnteresseerd in die transformatieprocessen maar ook in hoe we de kracht van film, van alles wat er al geweest is, kunnen verbinden met het nieuwe. In innovatieprocessen wordt vaak te snel de geschiedenis overboord gezet maar dan komen we terecht in trucjes en kunstjes."

Welke ontwikkelingen komen er nog aan volgens jou? "Er is nog heel veel niet doorgedrongen tot de film. We zijn nog helemaal niet klaar met de mogelijkheden van YouTube, maar ook met onderwerpen als veiligheid. Ik las laatst bijvoorbeeld dat tachtig procent van de apps lek is. Binnen film is van alles gereguleerd en in nieuwe media niet, maar die twee grootheden gaan wel met elkaar in aanraking komen. Wat de impact dan is, is nog onduidelijk.
Superplatforms gaan een steeds grotere rol spelen, Netflix en andere VOD-kanalen. Die geven gebruikers veel keuzevrijheid maar het geld vloeit allemaal naar Amerika. Daar denken wij ook over na. We zijn bezig met een eigen YouTube Cinekid-kanaal, maar dat is een experiment waar we nog niet helemaal uit zijn. We zoeken naar manieren om het net iets ingewikkelder aanbod naar een zo groot mogelijk publiek te brengen."

In het persbericht dat bij jouw aanstelling werd rondgestuurd sprak het bestuur de verwachting uit dat jij goed in staat zou zijn mediacultuur te agenderen en uit te dragen. Hoe ga je dat doen? "Die agenderende rol heeft Cinekid al heel lang. Sannette heeft Den Haag nooit met rust gelaten en is altijd op deuren blijven kloppen. Ik heb zelf door mijn werk voor fondsen en commissies geleerd verder dan mijn eigen club te denken en stil te staan bij de bredere verantwoordelijkheid die we hebben. Om een voorbeeld te noemen: er zijn verschillende media awards van diverse organisaties — Cinekid, Kijkwijzer, Kennisnet, CPNB — maar die zijn te weinig zichtbaar. Die gaan we nu samenbrengen. En dan gaat het mij er heel erg om welke boodschap we kunnen meegeven aan makers. Maak het veiliger, of juist: maak het artistieker en toon meer durf. Een award is een moment om prestaties te vieren, maar ook om te constateren wat we nog missen. Een prijs kan ook een aanmoediging zijn waarmee je bijstuurt."

Cinekid opereert natuurlijk ook binnen de context van internationale kinderfilmfestivals. Wat is de positie ten opzichte van de concurrentie? "Cinekid heeft een unieke positie omdat het al vroeg televisie en media heeft toegevoegd aan film. Sundance doet wel wat aan VR, andere festivals wat aan tv, maar niemand heeft de concentratie die wij hebben. Als coproductiemarkt zijn we leidend, samen met Berlijn. Natuurlijk zijn er meer festivals en die ontwikkelen zich, dus moeten we ervoor zorgen dat we onze positie behouden. Qua omvang kunnen we niet meer echt groeien. Maar aan de kwaliteit van bijvoorbeeld het professionalsprogramma kun je altijd blijven schaven."

En Cinekid gaat zelf de wereld in: er is Chinese interesse voor Medialab. Hoe belangrijk is dit soort cultureel ondernemerschap voor het festival? "Sinds 2012 hebben we al een projectbureau dat gedurende het hele jaar projecten van het Medialab ontwikkelt: apps, installaties, software. In de zomer verdriedubbelt de organisatie en na 1 november krimpt hij weer. Maar het projectbureau blijft en dat zorgt voor balans en continuïteit in het kernteam. Bovendien zorgt het voor inkomsten.
Het gesprek met China liep al voor mijn komst, maar ik heb wel meteen gezegd: laten we het ook echt doen! Niet voorzichtig, maar het hele Medialab erheen brengen. We trainen ook de Chinezen zodat die zelf aan de slag kunnen met de installaties. En zij gaan er mee toeren door China."

Cinekid en Medialab als exportproduct dus. "Van Canada tot China was er al waardering voor Cinekid, maar nu moeten we de vlag nog iets verder uithangen. Het is nu nog niet winstgevend, we dekken de kosten ermee, maar je kunt je voorstellen dat als het verder gaat, we over andere businessmodellen moeten gaan nadenken. Het cultureel ondernemerschap is heel belangrijk voor Cinekid aangezien we maar voor een deel worden gesubsidieerd door het Ministerie van OC&W, de gemeente Amsterdam en de EU. Ondersteuning uit private fondsen houdt ook een keertje op. We kunnen het ons dus niet permitteren om niet zelf te verdienen."

Je bent nu vier maanden bezig. Waar zou je willen dat Cinekid staat over vier jaar? "Ik denk dat er landelijk nog een slag te maken is. Dat de Cinekid-methodiek, de manier waarop we kinderen in contact brengen met media en ze zelf beelden laten maken, ook buiten de herfstvakantie een plek vindt. Het professionalsprogramma mag naast film en tv ook een stevige mediapoot ontwikkelen. Daarvoor zijn we al in gesprek met gamemakers en interactieontwerpers, maar we willen van filmmakers ook weten: welke toegevoegde waarde heeft dat voor jullie?
Tenslotte willen we ons nog veel meer verbinden aan de ontwikkelingen van startups en incubators — dat is ook de reden waarom we met ons kantoor zijn verhuisd naar het Marineterrein. Als we dan bijvoorbeeld Cinekid on Tour in China doen, zouden we kunstenaars en ontwerpers kunnen meenemen om op die plekken werk te maken dat buiten het festival spin-off krijgt. Cinekid wordt dan echt een innovatieaanjager."

Edo Dijksterhuis