Taboe doorbrekende film met geheel zwarte cast

In de Antilliaanse en Surinaamse gemeenschap is homoseksualiteit nog steeds een onderwerp waar niet over gesproken wordt. Hetzelfde geldt voor HIV en Aids. Raymi Sambo maakte er zijn eerste speelfilm Aan niets overleden over. Uitzonderlijk in het Nederlandse filmlandschap: de film is gemaakt met een louter zwarte cast.

De inspiratie voor Aan niets overleden putte Sambo uit de werkelijkheid. "Ik had op Curaçao een vriend en van zijn broertje wisten we dat hij gay was. Toen de Aids-epidemie op z’n top was, werd hij heel erg ziek. Maar zijn moeder sprak het woord Aids niet hardop uit. En toen ik twee jaar later naar die jongen vroeg, bleek niemand te weten waar hij was. In mijn fantasie heb ik hem in zijn slaapkamer geplaatst, weggestopt door zijn familie zodat de buitenwereld hem niet ziet."

In Aan niets overleden heet de zieke jongen Kelvin en woont hij met zijn moeder Thilda en zus Joyce in de Bijlmer. Thilda houdt Kelvin angstvallig verborgen. Hij krijgt daardoor ook geen medicatie en zijn gezondheid holt achteruit. Maar de schande voor de familie blijft beperkt. Totdat op een dag de Nederlands-Caribische Julius aanbelt die zegt dat hij op zoek is naar zijn oude schoolvriend Kelvin.

Aan niets overleden is de verfilming van een succesvolle theatervoorstelling. "Terwijl we die voorstelling maakten wist ik al dat het fantastisch filmmateriaal is", vertelt Sambo. "Met film heb je een veel groter bereik, ook in het buitenland en op festivals. En het is niet alleen een Antilliaans of Surinaams verhaal. Na een voorstelling in Den Bosch kwam een Nederlandse man naar me toe die vertelde over zijn overleden echtgenoot die door zijn familie was opgehaald toen hij ziek werd en begraven ligt op een plaats die hij nog steeds niet kent. In de Randstad is men misschien liberaal, maar Nederland buiten de Randstad is vergelijkbaar met de Caraïben."

Voor de adaptatie van theater naar film liet Sambo het script stevig onderhanden nemen door Esther Duysker. "In de theaterversie begint het verhaal drie keer, eerst uit het perspectief van de moeder, dan van Julius en vervolgens van Joyce. In het vierde deel kwam dan alles samen. De film is rechtlijniger. We hebben gekozen voor alleen het perspectief van de moeder. En terwijl je in de theatervoorstelling Kelvin zelf niet ziet, is hij in de film wel aanwezig. Je krijgt hem te zien in zijn jonge jaren en op het einde van zijn leven. Film leent zich voor dat rauwe, het contrast tussen het mooie van toen en de lelijke waarheid van nu."

Sambo draaide zijn film in tien dagen met een minimaal budget. Zijn cast is honderd procent zwart, wat bijzonder mag heten in het roomwitte Nederlandse filmlandschap. "Helaas is dat bijzonder, ja", stelt de regisseur. "Maar ik maak al jaren voorstellingen met gekleurde acteurs. Ik gebruik kleur om kleur te overstijgen. Het doet er niet toe als je een goed verhaal wil vertellen. Maar het is een feit dat er in Nederland amper rollen zijn voor donkere acteurs. Vooral de publieke omroep is een wit bolwerk waar weinig verandering plaatsvindt. Maar ik heb inspiratie geput uit de jongens die Rabat hebben gemaakt. Die konden daarna een tweede film maken. Je moet niet alleen klagen maar het gewoon doen."

Aan niets overleden krijgt vooralsnog geen reguliere bioscooprelease. Daarvoor is de lengte van de film — zestig minuten — net te kort. Wel hoopt Sambo op vertoning via Out-TV en is hij in gesprek met geïnteresseerde partijen in Suriname en op de Antillen. Ondertussen speelt hij in het theaterstuk Poz Paradise en gaat hij op 30 juli, tijdens zijn jaarlijkse Je suis-avond, in op het thema gaybashing. Plannen voor een volgende film zijn er ook al. "Ik wil een film maken over discriminatie onder zwarte mensen. Als je iemand met een lichte huid trouwt, trouw je omhoog. De hoofdpersoon neemt een pikzwart meisje mee naar huis om zijn moeder uit te dagen. Het meisje is spokenword artist en als zij haar werk opvoert raakt ze precies aan de pijnpunten van de moeder en gaat er een heuse beerput open."

Edo Dijksterhuis

20 juli 20:30 uur Melkweg Cinema: Première voor genodigden
22 juli 18:00 uur Bijlmer Parktheater
23 juli 15:30 uur RAI: inclusief nagesprek
23 juli 19:30 uur De Balie
24 juli 20:30 uur Melkweg Cinema
25 juli 19:00 uur Melkweg Cinema
27 juli 19:30 en 21:00 uur De Balie