One Night Stand IX: Martijn Maria Smits

  • Datum 02-12-2014
  • Auteur
  • Deel dit artikel

‘Eenzaam, kwetsbaar en primaat’

Martijn Maria Smits bijt met Voor Emilia het spits af van One Night Stand IX, de jaarlijkse reeks vijftigminuten-films. Hoofdrolspeler Loes Schnepper won met haar rol in de film al een Gouden Kalf. Smits: ‘Ik probeer mezelf te vinden in een acteur. Als ik een vrouw van tweeënvijftig was, was ik Loes Schnepper.’

Lerares Lies (Loes Schnepper) kampt in Voor Emilia met een trauma, dat zich stap voor stap aan het publiek ontvouwt. Waarom koos je voor dit onderwerp? Bij film vind ik het verhaal het minst interessant. Maar deze hoofdpersoon intrigeerde me: een vrouw van middelbare leeftijd met een buikje, een combinatie van mijn moeder en mijn schoonmoeder. Ik zie weinig films over zulke vrouwen, terwijl ze zo boeiend zijn. Ik, als dertiger, kan mijn leven nog omgooien; voor hen ligt het leven vast. Daarom lijkt oud-worden me verschrikkelijk. Ik ben bang voor de spijt over gemiste kansen en voor hoe je eruit gaat zien. Al fascineert een ouder lijf me ook. Lies kleedt zich mentaal en fysiek steeds verder uit. Zij kan me ‘de vrouw’ achter ‘het lijf’ laten zien. Bij een jongere vrouw raak ik toch afgeleid door haar tieten en kont. Erg, hè? Wat seksistisch.

Martijn Maria Smits

Je zegt dat je geen interesse hebt voor het verhaal. Is dat niet onlosmakelijk met je personage verbonden? Het gaat me om het vangen van emoties in beelden. Ik heb een aantal shots afgedwongen. Zoals het moment dat ze zich op haar rug krabt.  Een shot op de rug spreekt tot de verbeelding, omdat je geen gezichtsuitdrukking kunt zien. Dat daagt je uit tot een eigen invulling. Dit beeld toont haar eenzaamheid en kwetsbaarheid, maar het is ook primaatachtig. Dat gekrab doet je toch meteen denken aan een chimpansee? Zoiets bedenk ik intuïtief, omdat ik nog niet weet wat het eindresultaat wordt. Als je dat wel weet, kun je je film net zo goed niet maken.

Je cast telkens onbekende acteurs. Waarom? In mijn volgende film speelt Jelka van Houten. Ik heb nog nooit ander werk met haar gezien en daar ben ik blij om. Als ik een acteur ken, heb ik het gevoel dat er niet zoveel te halen is, dat iemand me niet meer kan verrassen. Ik raak op acteurs uitgekeken. Bij uitzondering werk ik voor mijn volgende film opnieuw met Thomas Ryckewaert. Ik probeer voor rollen altijd mezelf te casten en we lijken erg op elkaar. Hij is mijn alter ego.

In je vorige films smolten fictie en documentaire samen. Dat geldt niet voor Voor Emilia. Is dit een nieuwe koers? C’est déjà l’été en Anvers spelen zich af in België. Daar heb ik de blik van een buitenlander en oog voor de charme van alledag. In Anvers praat de hoofdrolspeler met een groep échte dokwerkers en zij vergeten dat hij een acteur is. Zo kunnen fictie en werkelijkheid door elkaar lopen. Dat heb ik van Ken Loach en de gebroeders Dardennes geleerd. In Nederland heb ik die uitheemse blik niet. Stiekem mis ik die realiteit in Voor Emilia. De mooiste momenten vind ik de scènes waarin Lies afwast of het beddengoed afhaalt. Dat komt in de buurt van documentaire. Waarom ik dan geen documentaires maak? Ik ben overgestapt naar fictie, omdat ik de handelingen van mijn personages onder controle wilde hebben. Bij een documentaire moet je uitgaan van wat je subject te zeggen heeft. Ik wil films maken over onderwerpen waar mijn hart naar uitgaat. Uiteindelijk gaan al mijn films over mezelf.

In een interview met Neerlands Filmdoek zei je: "Iedereen kan filmen, maar wat kunst waardig maakt is een filosofie". Wat is de jouwe? Als iemand zegt: "het leven is mooi", dan moet hij beseffen wat een geluk hij heeft dát hij dat kan zeggen. Voor veel mensen geldt dit niet. Er zijn een paar momenten waar je het voor doet, er is humor en er moet hoop zijn — want anders kun je er beter meteen een einde aan maken — maar in mijn ogen is het leven niet mooi. In een van hun nummers zingen The Smiths: "It’s easy to laugh/It’s easy to hate/It takes guts to be gentle and kind." Dat klopt denk ik. Het is makkelijk om een egoïst te zijn. Daarom is Le fabuleux destin d’Amélie Poulain een film die we nodig hebben. Tot drie uur later was ik namelijk vastbesloten om de wereld te verbeteren.

Laura van Zuylen

Voor Emilia wordt vrijdag 5 december om 23:00 uitgezonden op NPO 2.