MUBI Spotlight: La graine et le mulet

De Filmkrant en VOD-platform MUBI presenteren elke maand een gezamenlijk filmprogramma. Filmkrantlezers kijken drie maanden gratis. Deze maand vier Franse films, met vanaf vandaag La graine et le mulet.

Met een lofrede op de Franse geest van vrijheid en tolerantie én op de liberale revolutie in zijn geboorteland Tunesië nam Abdellatif Kechiche in 2013 zijn Gouden Palm voor La vie d’Adèle in ontvangst. Want vrije meningsuiting helpt, ook bij het maken van mooie films. In La graine et le mulet (2007) liet Kechiche al zien hoe goed hij daarin is.

Liefdevol en vlijmscherp tegelijk documenteert de film de neergang van Slimane, een man van begin zestig die hard op weg is een overtollig mens te worden. Op de scheepswerf in de haven van Sète, waar hij vijfendertig jaar heeft gewerkt, is hij niet meer nodig. En als zijn twee jongste zoons hem komen opzoeken in het pensionkamertje waar hij sinds zijn scheiding woont, luidt hun advies aan hem: ga toch terug naar je geboortedorp. Van je familie moet je het hebben.

Dat zijn ex-vrouw Souad het kloppende hart van die familie is, is dan al duidelijk geworden uit een scène die zich afspeelt in haar flat, waar de hele clan — iedereen behalve Slimane dus — elke zondagmiddag samenkomt om haar alom geprezen couscous met vis te eten. De levendige chaos van dwars door elkaar heen gevoerde gesprekken (over belangwekkende trivialiteiten als de prijs van luiers) wordt perfect gevangen door een camera die overal precies op het juiste moment aanwezig lijkt te zijn. Het is alsof je niet naar een speelfilm zit te kijken, maar naar een uitzonderlijk goed gelukte fly-on-the-wall-documentaire.

La graine et le mulet leent zich er heel goed voor om te herzien: bij een tweede keer kijken voelt de film al veel minder als een documentaire en meer als een Russische roman. Onnadrukkelijk maar heel precies tekent Kechiche zijn personages door ze te tonen in hun relaties met anderen. En in hun karakterzwakheden werpt de ontknoping zijn schaduw vooruit. Een echtelijke ruzie tussen zoon Majid en zijn vrouw Julia gaat haast onzichtbaar op in de parade van onbenulligheden. Maar als uiteindelijk in het kader van de lieve vrede iedereen dan toch maar weer gezellig aan tafel schuift, is de kiem voor de het drama gelegd.

Slimane zit in zijn pensionkamertje intussen ook niet moederziel alleen. Hij heeft een verhouding met zijn hospita, een relatie die hem de minachting van zijn familie bezorgt maar die ons een ontroerend inkijkje in zijn ziel geeft — niet in de laatste plaats door de liefdevolle band die hij heeft opgebouwd met haar tienerdochter Rym. Zij is degene die hem aanmoedigt om niet werkloos bij de pakken neer te zitten, maar een couscousrestaurant te beginnen op een oude boot. Kordaat en onbeschroomd — de volmaakte tegenpool van Slimane — loodst ze hem door het woud van bureaucratische procedures en houdt ze de moed erin op momenten dat hij bijna aan de last van dat project bezwijkt.

Aangestoken door dit élan springen ook Slimanes kinderen en zelfs zijn ex-vrouw bij, en op de dag van de feestelijke opening lijkt het weer even één grote gelukkige, saamhorige familie. Maar de mantel der liefde is gedrenkt in het vergif van de hypocrisie. De impact daarvan wordt duidelijk wanneer Slimane, zojuist op desastreuze wijze door Majid in de steek gelaten, geconfronteerd wordt met Julia, die hyperventilerend van woede in een eindeloos repeterende stroom verwijten haar hart lucht over haar man en zijn familie.

De scène is een briljant voorbeeld van Kechiches stijl: wat we te zien krijgen is niet de behapbare weergave van een emotionele uitbarsting, maar de volledige, pijnlijke hysterieaanval zelf. Het doek verdwijnt en je voelt een onrust alsof je met Slimane en Julia in dezelfde kamer bent. Tegen de tijd dat hij die benauwde flat dan eindelijk verlaat, wacht hem nog slechts een laatste verrassing om de ontgoocheling compleet te maken. Zo terloops en zo treffend werd menselijke tragiek zelden op het scherm gebracht.

Sasja Koetsier

Filmkrant-lezers kijken drie maanden gratis op MUBI.com, waar La graine et le mulet vanaf vandaag 30 dagen lang is te zien.