IFFR: Muayad Alayan over The Reports on Sarah and Saleem (Tiger competitie)

‘Het was krankzinnig’
Filmmaker Muayad Alayan baseerde zijn tweede speelfilm The Reports on Sarah and Saleem op de echte affaires tussen Joods en Palestijnse mensen die hij om zich heen zag. "Deze mensen spelen met vuur, vooral omdat het Israëlische leger via haar opsporingsdiensten toegang heeft tot de levens van deze risiconemers."

Israëliër Sarah (Sivane Kretcher) en Palestijn Saleem (Adeeb Safadi) vrijen een paar keer per week in een busje, op een verlaten parkeerplaats. De in Oost-Jeruzalem, op Palestijns grondgebied woonachtige Saleem bezorgt voor een bakkerij brood bij Sarahs café in West-Jeruzalem. Beide personages zijn getrouwd: Saleem met de zwangere Bisan, en Sarah met legeraanvoerder David. Met hun affaire nemen ze, zo toont de film, een gigantisch risico: seksuele relaties tussen Palestijnen en Israëlieten zijn niet geoorloofd. Toch laat de lust zich niet indammen door grenzen en afkomst, zoveel is duidelijk.

De uiteindelijke implicaties van het liefdesavontuur zijn ernstiger dan je zou verwachten. Dat ligt volgens filmmaker Muayad Alayan — wiens broer Rami het script schreef — vooral aan de plek van handeling: Israël en Palestina. "Als dit in Amsterdam was gebeurd, dan waren de gevolgen te overzien, en lang niet zo indringend en verwoestend als in Israël. Ongelukken zitten daar in een klein hoekje." Alayan verwijst naar een uitspraak van IFFR-festivaldirecteur Bero Beyer, die zelf een aantal films in Palestina produceerde: "Zelfs tandenpoetsen kan in Palestina politieke gevolgen hebben."

Hoe kwam uw broer op het idee om een scenario te schrijven over een affaire die hevig uit de hand loopt? "Het aanvankelijke idee ontstond door de vele affaires die ik met mijn eigen ogen zag, als medewerker van een café in West-Jeruzalem rond 2002. Net als veel andere jonge Palestijnen vond ik een baan in het Israëlische deel van de stad, waar sommige Palestijnen en Israëliërs tot de dag van vandaag in het geniep seks met elkaar hebben. Voor mij voelt het alsof deze mensen met vuur spelen. Vooral gezien het feit dat het Israëlische leger via haar opsporingsdiensten toegang heeft tot de levens van deze risiconemers: met regelmaat confisqueren ze dossiers van de Palestijnse Autoriteit en worden mensen opgepakt vanwege spionage, of omdat hun naam door de war is gehaald. Deze problematiek vormde de basis voor het script, waarop mijn broer Rami het concept bedacht van twee families en vier personages, met als essentie hoe ontrouw kan escaleren in Israël en Palestina."

Blijft u in Palestina wonen om zulke verhalen te kunnen blijven vertellen?" Dat is niet direct de reden. Mijn familie woont al honderden jaren in Jeruzalem, ik hoop er de rest van mijn leven te blijven wonen. Ik ben daarentegen wel begonnen met het maken van films vanwege de Palestijnse kwestie. Ik wil Palestijnse verhalen vertellen, de verhalen van mijn volk. Ik groeide op in een omgeving waarin orale geschiedenis heel belangrijk is. Het is mijn taak om niet alleen films over Palestina te maken, maar tevens films uit Palestina."

Wat vonden de acteurs van het scenario? Ik kan me voorstellen dat dit verhaal in sommige kringen als behoorlijk controversieel wordt gezien. "Mijn eisen aan de casting director waren simpel: ik wil de beste acteurs. Maar ik wil ook mensen die op politiek, moreel en menselijk niveau geloven in deze film en in het verhaal. Geëngageerde types die in een Palestijnse film, gemaakt door een Palestijns bedrijf, willen spelen. De meeste acteurs kende ik trouwens al, evenals hun politieke denkbeelden. Adeeb en Maisa Abd Elhadi, die Bisan speelt in de film, zijn vrienden. Ishai Golan, die David speelt, heeft een zus die filmproducent en politiek activist is. Het zijn kortom mensen waarmee ik dezelfde waarden deel."

Ik las dat er problemen waren op de set? De vergunningen om te mogen filmen waren al weken eerder geregeld, maar toch ontstond er een veelvoud aan beletsels? "Het maken van een onafhankelijke film is overal ter wereld ontzettend zwaar. In Palestina is dat tien keer zwaarder. We filmden op verschillende plaatsen, in Israël en Palestina. Voor elke plek moet je een nieuw plan maken. Tegelijkertijd kan je niets plannen omdat je altijd moet rekenen op onvoorziene omstandigheden. Zo filmden we in de zomer van 2017 in Oost-Jeruzalem toen er werd gedemonstreerd. We moesten rekening houden met wegafzettingen, en sommige filmlocaties waren tijdelijk ontoegankelijk.
"Onze meest schokkende ervaring was toen we in Bethlehem filmden. Bethlehem is Palestijns grondgebied, daar hebben de Palestijnse veiligheidsdiensten zogenaamd de controle. We hadden alle vergunningen: van de politie, het ministerie van cultuur en het ministerie van binnenlandse zaken. De politie was bij ons op de set, om straten af te kunnen zetten. Nadat we klaar waren, verlieten ze de set. Even later kwamen ze terug met het bericht dat de Israëlische veiligheidsdiensten wilden weten wat we aan het doen waren. Ik zei: ‘We maken een film.’ Maar dat geloofden ze niet. Ze stonden erop om het zelf uit te komen zoeken. Dus moesten de Palestijnse dienders weer vertrekken omdat het voor hen volgens de Oslo-akkoorden illegaal is om aanwezig te zijn als het Israëlische leger een bepaald gebied in wil trekken. Ineens verschenen er talloze Israëlische jeeps en soldaten. Mijn line producer, de art director en ik werden urenlang vastgehouden. Dat is typisch voor ons werk in Palestina en Israël: je kan nooit verwachten wat er zal gebeuren. Het was krankzinnig."

Omar Larabi

The Reports on Sarah and Saleem is te zien op IFFR.