De duizendste verrassing

Wekelijks worden in bioscopen in het hele land verrassingsfilms geprogrammeerd. Het fenomeen vindt zijn oorsprong in 1992, toen Kriterion op inititatief van San Fu Maltha de eerste Sneak Preview organiseerde. Vanavond viert de Amsterdamse bioscoop de duizendste editie.

San Fu Maltha en Kriterion introduceerden de Sneak Preview in Nederland. Zo staat het althans in het ronkende persbericht van de bioscoop zelf. "Ik moet heel eerlijk toegeven dat Kriterion destijds niet de enige was," zegt San Fu Maltha lachend. "Er waren toen volgens mij in kleinere steden een of twee andere bioscopen die het ook deden. Maar de Sneak Preview in Kriterion was verreweg de meest succesvolle. Ik neem aan dat andere bioscopen die later ook verrassingsfilms zijn gaan organiseren, zich door Kriterion hebben laten inspireren."

Maltha werkte begin jaren negentig bij distributeur Meteor Film, dat samenwerkte met het destijds noodlijdende Kriterion. Om de bioscoop een impuls te geven, stelde hij voor om een wekelijkse verrassings-voorpremière te programmeren tegen het bedrag waarvoor je bij de videotheek een VHS-band kon huren. Hij had het idee opgedaan in Amerika, waar dergelijke vertoningen al langer populair waren. "Bij Kriterion vonden ze het een geweldige suggestie. De eerste paar edities waren in de kleinere bovenzaal. Al snel werd de Sneak naar de grote zaal verplaatst. Na een paar weken was ook die geregeld uitverkocht."

Twintig jaar later hebben tientallen bioscopen in het hele land hun wekelijkse verrassingsfilm, waaronder bijvoorbeeld alle Pathé-filialen. In Kriterion is de Sneak Preview nog altijd een van de grootste succesnummers, vertelt programmeur Jan de Vries. "Ieder jaar staat de Sneak wel in onze toptien van bestbezochte films. In de zomer is het rustiger, maar meestal zijn de tweehonderd stoelen in de grote zaal zeker voor driekwart gevuld."

Wat maakt de formule zo succesvol? Maltha noemt de speciale sfeer, waarin het geaccepteerd is om luidruchtig op de film te reageren. "Ik denk dat je het kunt vergelijken met het verschil tussen thuis naar een plaat luisteren en naar een concert gaan. Het heeft te maken met het gevoel dat je in een event zit, waar het publiek iets toevoegt aan de beleving van de film." De Vries ziet ook een grote groep tactische bezoekers. "Wanneer er een film zoals Black Swan aankomt, waar mensen lang van tevoren naar uitkijken, merk je dat het in de weken voor de première een stuk drukker is dan normaal. Mensen gokken dan dat we die film draaien."

Uiteraard is ook het verrassingselement onderdeel van de charme. Daar hoort bij dat er soms films vertoond worden waar het publiek niet blij mee is, herinnert Maltha zich met veel plezier. "We gooiden er soms expres een horrorfilm doorheen. Dan kwamen de begincredits op en begon het publiek massaal te schreeuwen: boe!" Het is een traditie die nog altijd in ere wordt gehouden. "Als je Drag Me to Hell of New Kids Turbo programmeert, weet je van tevoren dat de helft van het publiek wegloopt," zegt De Vries. "En dat is dan ook precies onze bedoeling."

Erik Schumacher