Boeken: Ken Jacobs: I Walked Into My Shortcomings – Writings, Interviews, Teaching

Deze bundeling van interviews, essays en andere schrijfsels schetst een goed portret van Ken Jacobs, een van de grote (maar toch onderbelichte) figuren van de Amerikaanse avant-garde filmbeweging.

In oktober 2025 overleed filmmaker Ken Jacobs. BFI noemde hem in een necrologie een “gigant van de Amerikaanse avant-garde” en The New York Times beschreef hem als een pionier. In Nederland ging zijn dood geruisloos aan de media voorbij. Ook aan Filmkrant. Bij deze een kleine rechtzetting, naar aanleiding van het verschijnen van het boek Ken Jacobs: I Walked Into My Shortcomings – Writings, Interviews, Teaching.

Ken Jacobs is een van de grote figuren van de naoorlogse Amerikaanse avant-gardefilmbeweging. Niet alleen vanwege zijn films, maar ook om wat hij daaromheen deed. Hij liet zich vaak en uitgebreid interviewen over zijn werk, schreef artikelen over experimentele cinema en gaf decennialang les aan de universiteit van Binghamton. Ook was hij nauw verbonden aan de Film-Makers’ Cooperative, een non-profitorganisatie voor het distribueren en archiveren van experimentele film, in 1962 opgericht door onder meer Shirley Clarke en Stan Brakhage.

I Walked Into My Shortcomings is een bundeling van interviews, filmbeschrijvingen, artikelen, brieven en nog veel meer. Het is met zijn ruim vijfhonderd pagina’s een, in de woorden van editor William Rose, “noodzakelijk en schaamteloos dik” boek. Een boek dat past bij de manier waarop Jacobs filmmateriaal verzamelde en draaide en aaneen monteerde tot experimentele films die hij het liefst altijd in wording liet.

De teksten in het boek zijn chronologisch geordend. Niet op publicatiedatum, maar op hoe ze passen binnen het leven van Jacobs. Beginnend en eindigend met teksten over zijn jeugd, een knipoog naar de cyclische structuur van veel van zijn werk. Door die ordening wordt duidelijk hoezeer het leven van Jacobs volledig verweven was met de opkomst en bloei van de Amerikaanse underground-filmbeweging en de prominente figuren daarbinnen: Brakhage, Jonas Mekas en acteur en filmmaker Jack Smith (Flaming Creatures, 1963), met wie hij een grillige vriendschap en werkrelatie onderhield, tot ze in de jaren zestig definitief gebrouilleerd raakten.

Ronddwalende energieën
Smith was betrokken bij de genesis van Jacobs’ monumentale Star Spangled to Death (2004). Een essayistische lappendeken van beelden – opnames die hij met onder meer Smith op guerrilla-achtige wijze maakte in de straten van New York, naast heel veel archiefmateriaal – die een vernietigend portret van Amerika vormt. Het is een film die uitdaagt, schuurt, fascineert en irriteert. “Ik wilde iets maken dat een soort van crisis zou zijn in leven van de mensen die hem zagen”, legde hij uit in een publiek gesprek na een vertoning, waarvan een transcript in het boek is opgenomen. “Dat je er anders uitkomt dan je erin ging.”

De film duurt bijna zeven uur en Jacobs werkte er af en aan vanaf 1957 aan. Voor hem was het een film die eigenlijk altijd onaf was en misschien wel had moeten blijven. “[De film] had daar in een rommelige hoop moeten liggen, ronddwalende energieën die nergens naartoe gaan. Een Frankenstein die weliswaar was uitgedoofd, maar nog steeds stuiptrekkend en gevaarlijk om te benaderen.”

Het past bij zijn filosofie, en die van de avant-gardebeweging, dat een film geen af product is, maar een levend kunstwerk dat in constante dialoog met de wereld moet staan. Bij Blonde Cobra (1963), zo is te lezen in het boek, gaf hij de instructie om bij vertoningen een radio aan te zetten, afgesteld op het lokale nieuws. Hij wilde er op die manier voor zorgen “dat de film blijft reageren op specifieke bijzonder­heden van onze levens, zo lang hij bestaat”.

Jacobs toont zich een fijne observator. Zoals wanneer hij beschrijft hoe hij eens in een discussiepanel zat met Susan Sontag, die “elke keer dat ik het woord nam […] keek alsof de meubelstukken de brutaliteit hadden haar te onderbreken”. Reflecterend op zijn rol in de avant-gardecinema merkt hij op dat hij altijd wat in de schaduw bleef van mensen als Mekas en Brakhage. Daar klinkt op een paar momenten een lichte toon van miskenning doorheen. Maar misschien heeft hij daar ook wel gewoon gelijk in.

I Walked Into My Shortcomings is een Jacobs-waardig boek. Uitdagend en uitputtend, soms taai maar veel vaker prikkelend. Een boek om in te grasduinen en misschien wel nooit uit te krijgen. Zoals William Rose zijn introductie afsluit: “Begin waar dan ook, zie waar het je brengt.”

Ken Jacobs: I Walked Into My Shortcomings – Writings, Interviews, Teaching William Rose (red.) | 2026 | The Visible Press, Londen | 544 pagina’s | €49